Opens in a new tab

Mabaraza ya masomo ya Qur’an: robo ya nne ya Surat Al-Baqarah

Kwa jina la Allah, mwingi wa rehema, mwingi wa rehema,

Sifa zote njema anastahiki Allah, Mola Mlezi wa walimwengu wote, Mfalme wa Haki na Aliye bainisha, Mwenye nguvu, Mwenye hikima, aliyeteremsha Qur’ani kuwa ni uwongofu kwa watu, na hoja zilizo wazi za uwongofu na kigezo, na akaifanya kuwa ni nuru ya nyoyo, na ponyo ya yale yaliyomo vifuani, na mawaidha kwa watu wema. Ninamhimidi, utukufu ni wake, sifa zinazostahiki ukuu wa uso wake na ukubwa wa uweza wake, na ninamshukuru kwa neema zake zilizo dhahiri na zilizofichika, na ninashuhudia kwamba hapana mungu ila Allah peke yake, asiye na mshirika, ambaye ni wa pekee kwa ukamilifu na utukufu, na aliye mbali na mshirika na mfano. Viumbe na amri ni vyake, na marejeo na marejeo ni Kwake, na nashuhudia ya kwamba Muhammad ni mja na Mtume Wake, msafi na rafiki yake, mdhamini wa wahyi wake, na mbora wa viumbe Wake. Allah alimtuma kuwa ni rehema kwa walimwengu, na dalili kwa viumbe vyote, basi akafikisha ujumbe, akatimiza amana, akaushauri umma, na akapigana Jihadi kwa Allah kama Alivyo jitahidi mpaka ikamjia yakini.

Ewe Mola wetu, tunakuomba rehema kutoka kwako, ambazo kwazo unaziongoza nyoyo zetu, unatuunganisha, unasahihisha hali zetu, utusafishe amali zetu, ututie moyo kwa uongofu wetu, utulinde kutokana na vishawishi vilivyo dhahiri na vilivyofichika, na uijaalie Qur’ani Kuu kuwa chemchemi ya nyoyo zetu, nuru ya vifua vyetu, na uondoshaji wa huzuni zetu, na kuondoka kwa wasiwasi na mahangaiko yetu.

Kuhusu kinachofuata;Moja ya baraka kubwa za Allah juu ya waja Wake ni kwamba Amewateremshia Kitabu hiki kikubwa, ambacho maajabu yake hayana mwisho, ambayo hazina zake haziisha, na ambayo haileti majibu kwa majibu mengi. Inaongoza kwenye yaliyo sawa kabisa, na inawatoa watu katika giza kuwapeleka kwenye nuru, kwa idhini ya Mola wao Mlezi, kuwapeleka kwenye njia ya Mwenye nguvu, Msifiwa.Qur’an ilikuwa na ingali ndiyo chimbuko la mwongozo, chanzo cha elimu, na msingi wa marekebisho. Inaleta maisha kwenye mioyo na ustawi wa watu binafsi na jamii. Mwenye kushikamana nayo anashinda na akaongoka, na mwenye kujiepusha nayo amepotoka na ana huzuni.

Tunasimama katika baraza hili na robo ya nne ya Surat Al-Baqarah, tukufu, ambayo ni robo inayoendelea kutoka kwa kauli ya Allah Mtukufu: “Na Musa alipowaombea maji watu wake” kwa kauli ya Allah Mtukufu: “Kisha nyoyo zenu zikawa ngumu baada ya hayo.”

Robo hii inafichua kipengele muhimu cha asili ya nafsi ya mwanadamu wakati uhusiano wake na Allah unadhoofika, na kuwasilisha picha mfululizo za baraka kuu za Allah juu ya Wana wa Israeli, walikutana na kutokubalika, kukosa shukurani, na pingamizi za mara kwa mara, hata kwa kuona ishara za kung’aa na miujiza inayoonekana.

Katika aya hizi tunaona jinsi wingi wa baraka pekee hautoshelezi kwa uzuri wa moyo, isipokuwa zikiambatana na shukurani, utii, na kufuata. Pia tunaona kuwa khofu kubwa kwa mja si kupoteza ushahidi, bali ni ugumu wa moyo baada ya kuthibitika na dalili kuonekana.Kwa hiyo, muktadha unabadilika kutoka kutaja maji yanayolipuka kutoka kwenye jiwe, mana na kware, kuingia kijijini, na kuondoa balaa, na kuzungumzia nyoyo ambazo hazikunufaika na aya zote hizi.

Katika baraza hili, tunajaribu kutafakari matukio haya ya Qur’ani si kama matukio ya kihistoria yaliyopita, bali kama sheria za Allah ambazo zinarudiwa kati ya mataifa na watu binafsi, ili tuweze kuelewa sababu za maisha ya nyoyo na sababu za ukatili wao, na kujifunza kuhusu athari za shukrani, utiifu na kunyenyekea katika kuhifadhi imani, na athari za upinzani, kutoridhika, na kuifuata tamaa.

Tunamuomba Allah, Mwingi wa Ukarimu, Mola Mlezi wa Arshi Kuu, azilainishe nyoyo zetu kwa kumkumbuka, azijaze khofu kwake, atujaalie macho yenye machozi kutokana na kumuogopa, atufungulie milango ya elimu yenye manufaa na matendo mema, atuongoze na atuongoze, na atujaalie kuwa funguo za kheri na kufuli za uovu. Yeye ndiye Mwenye kusikia, aliye karibu na Mwenye kujibu.

Akasema Allah: ﴿ ۞ Na Musa alipowaombea maji watu wake, nasi tukasema: Lipige jiwe kwa fimbo yako. Kisha chemchem kumi na mbili zikabubujika humo. Tayari alijua. Kila mtu ni kinywaji chake. Kuleni na kunyweni katika riziki ya Allah, na wala msieneze ufisadi katika ardhi kwa kueneza ufisadi. (Al-Baqarah: 60)

Wana wa Israeli walikuwa jangwani, katika nchi isiyo na mazao wala mto, na walikuwa wamezungukwa na kiu huku woga ukimzunguka mtu anayezama.Kisha Musa, amani iwe juu yake, hakukimbilia sababu walizonazo wanadamu, bali aliinua haja yake kwa Mola wa wanadamu, na mandhari ya kwanza ya Hadithi ilikuwa ni somo la milele: kwamba ikiwa njia za Mitume ni nyembamba, milango ya mbinguni inapanuka kwa ajili yao.

“Na Musa alipowaombea watu wake maji.”

Hakutafuta mvua kwa ajili yake mwenyewe, bali kwa ajili ya watu wake, licha ya ukaidi na uchovu aliokutana nao kutoka kwao.Huu ndio uongozi wa unabii.Wabebe watu mizigo yao hata wanapokosa, wakaasi na kusababisha madhara.

Kisha jibu la kimungu likaja kwa namna ambayo haiingii akilini mwa mwanadamu: “Lipige jiwe kwa fimbo yako.”Fimbo hiyo inaonekana ni kipande cha mti, na jiwe ni ishara ya vilio na ukatili, na hakuna uhusiano kati yao na maji ambayo watu wanayajua.Lakini Allah Mtukufu anataka waja Wake wajue kwamba sababu hazifanyi kazi zenyewe, bali zinafanya kazi kwa amri yake, Utukufu ni Wake.Akitaka huyatoa maji katika jiwe, moto kama ubaridi na amani, na bahari kama njia kavu.Uelewa huu ni muhimu sana kwa wale ambao wameunganishwa sana na sababu, ili waweze kutambua ukuu wa sababu na kuongeza uaminifu wao.

Basi Musa akalipiga lile jiwe kwa sababu ya utiifu na yakini, “na chemchem kumi na mbili zikabubujika humo.”Haikuwa michirizi ya maji inayovuja, wala kijito kidogo kilichopita kwa shida, bali mlipuko mkubwa wa maji kutoka kwenye moyo wa mwamba huo mgumu.Ni kana kwamba Aya inasema: Ikiwa Allah anataka ahueni, chemchem zake zitapasuka kutoka mahali pa kukata tamaa.

Wana wa Israeli walikuwa makabila kumi na mawili, kwa hiyo baraka ilikuja kwa kadiri ya hitaji. Haikuongezeka, kwani ingeharibu mfumo, na haikupungua, kwani ingesababisha migogoro.”Kila watu wamejua mahali pao pa kunywa.”Kila kabila lina rasilimali yake, na kila kundi lina rasilimali yake, kwa hiyo hakuna ushindani au migogoro.

Hapa hekima ya Allah ni dhahiri katika kusimamia riziki.Kama vile Alivyogawanya riziki, Akagawanya sehemu zao, na kama vile Alivyobariki, Akawapa pamoja nao yale yatakayowalinda na mambo ya ufisadi na fitina.Watu wengi hutazama baraka yenyewe, na hawaoni kwamba mojawapo ya baraka kuu zaidi ni tengenezo lake nzuri.

Kisha ukaja mwito mtukufu: “Kuleni na kunyweni katika riziki ya Allah.”Hakusema: Ni nani aliye kupeni nyinyi, wala walio karibu yenu na nguvu zenu, bali ni riziki ya Allah.Ili moyo ubakie kushikamana na mfadhili, sio kwa baraka, na kwa mtoaji, sio riziki.Kila kukicha hakumpa mja shukurani, na kila kinywaji hakimzidishii ujuzi wa Mola wake Mlezi, kwani lengo lake kuu limepotea.

Hata hivyo, Hadithi hiyo haiishii katika kutaja baraka, bali inasonga moja kwa moja kwenye onyo: “Wala msieneze uharibifu katika ardhi kwa kueneza ufisadi.

Ni kana kwamba Qur’an inatufundisha kwamba mtihani mkubwa huja baada ya kutoa, sio kabla.Ni watu wangapi wamevumilia katika shida, lakini ilipofunguliwa milango ya neema, wakawa wafisadi.Ni watu wangapi wamefanikiwa kukabiliana na umaskini, lakini wakashindwa walipokabiliwa na utajiri.

Ndiyo maana vyakula na vinywaji vinahusishwa na ukatazaji wa rushwa.Kwa sababu shukrani kwa baraka si tu maneno yanayosemwa kwa ulimi, bali ni tendo la utumwa linaloujaza moyo, na unyoofu unaonyeshwa katika tabia.Kadiri muumini anavyopokea baraka za Allah, ndivyo anavyokuwa unyenyekevu, utii na unyenyekevu mbele ya Mola wake. Ama kwa moyo ulioghafilika, kadiri anavyopokea baraka nyingi, ndivyo anavyozidi kuwa na kiburi na mpotovu.

Aya ina ujumbe mpya kwa kila Muislamu: Ukiona milango ya riziki inakufungulia kutoka mahali ambapo hukuitarajia, usilitazame jiwe ambalo maji yametoka, bali mtazame Mola Mlezi wa jiwe.Allah akikupa baraka ambayo hukuitumia juhudi yoyote kuipata, jihadhari na kuifanya kuwa njia ya uharibifu, kwani Mfadhili aliyetoa macho kwenye mwamba anaweza kuizuia wakati wowote anapotaka.

Aya hii ilikuwa ni miongoni mwa riziki kubwa alizowapa Allah Wana wa Israili na ilikuwa ni miongoni mwa Aya kubwa zilizowajia… ili kuwawekea hoja au dhidi yao.

Kisha Allah Mtukufu anasema: Na mliposema: Ewe Musa hatutaweza kustahimili aina moja ya chakula, basi tuombee kwa Mola wako Mlezi, naye atatutoekea katika mimea yake ardhi. na matango yake, na kitunguu saumu, na dengu zake, na vitunguu vyake. Akasema: Je! mtabadilisha kilicho kibaya zaidi kwa kilicho bora? Shuka uende Misri, kwa maana kuna kitu kwa ajili yako. Uliuliza, ukawapata unyonge na umasikini, na wakapata ghadhabu ya Allah. Hayo ni kwa sababu walikuwa wakizikataa Ishara za Allah. Na wanawaua Manabii bila ya haki. Hayo ni kwa sababu waliasi na wakaasi. (Al-Baqarah: 61)

Inashangaza sana mtu kuchoshwa na neema kutokana na ujuzi wake wa muda mrefu!Wana wa Israeli waliishi nyikani, bila kupanda, kuvuna, wala kufanya biashara. Hata hivyo, riziki zao ziliteremshwa kwao moja kwa moja kutoka mbinguni: mana na kware.Chakula huwajia bila juhudi wala juhudi, kikibeba kila kukicha maana ya riziki na utunzaji wa kimungu.Lakini nyoyo zikizoea neema na kughafilika na ukubwa wa mwenye kutoa baraka, ufahamu wao unakuwa dhaifu na adabu zao zinapungua, na wanaelekea kuomba zaidi na zaidi badala ya kutekeleza wajibu wao wa kumshukuru aliyewaneemesha.

Hivi ndivyo walivyosema Wana wa Israili: “Hatutavumilia chakula kimoja.

Tatizo halikuwa aina ya chakula, bali asili ya moyo.Baraka ngapi zimeharibiwa na kuchoka!Ni zawadi ngapi za kimungu zilizopoteza thamani yake zilipokuwa kawaida!Ikiwa nafsi haziinuliwa ili kushukuru, baraka kuu zaidi zitageuka kuwa mambo madogo ambayo hayastahili shukrani.

Kwa hiyo, hawakuomba nyongeza ya neema, bali waliomba badala yake.Walitaka kuacha kile ambacho Allah Mwenyezi alikuwa amewachagulia kwa ajili ya kile ambacho tamaa zao walikuwa wamejichagulia.Hapa linaonekana moja ya maradhi hatari zaidi ya moyo: kwamba mja anaamini zaidi matakwa yake kuliko kuamini hekima ya Mola wake Mlezi.

Allah akasema: “Je, mtabadilisha kilicho bora kwa kilicho bora zaidi?”

Sio tu suala la uingizwaji wa chakula, ni suala la mizani.Mizani inapogeuka moyoni, huona kilicho chini kuwa juu zaidi, huona hasara kuwa faida, na huona kunyimwa uhuru.Na hivyo mikengeuko yote mikubwa huanza;Tangu wakati mtu anaweka matamanio yake mwenyewe mbele ya chaguo la Allah.

Mana na kware walikuwa ni riziki ya kipekee ya kimungu, iliyobeba maana ya hadhi na uteuzi, lakini walichoomba ni chakula kilichopatikana katika kila kijiji, soko, na shamba.Kwa hiyo, jibu lilikuja na karipio fulani: Ikiwa unataka mambo haya ya kidunia yaliyozoeleka, basi shuka chini katika nchi yoyote ya Misri na utapata kile unachotamani.Ama baraka zilizo mikononi mwako, sio zile zinazopatikana sokoni, bali ni zawadi kutoka mbinguni.

Kwa hivyo, msiba unarudiwa katika maisha ya mwanadamu.Wanaacha vitu vya thamani kwa vitu vidogo, na kuuza maana kubwa kwa faida ndogo.Ni watu wangapi wameuza raha ya utiifu kwa tamaa za kupita muda!Ni wahubiri wangapi wameuza utukufu wa wito wa magofu ya ulimwengu!Ni mataifa mangapi yameacha utume wao wa kushindana na wengine juu ya makombo ya dunia!

Kisha inakuja adhabu ya aina ya ugonjwa.

“Na ukapigwa unyonge na umasikini.”

Kwa sababu yeyote anayejiambatanisha na uduni anaishi kwa dharau, na anayetosheka na mambo madogo sana atanyimwa ubora wao.Kufedheheka sio tu kushindwa kwa nje, lakini badala yake kunaanza kutoka ndani, wakati roho inapopoteza mwinuko wake, inapoteza hadhi ya imani, na kuwa mateka wa madai madogo na matamanio ya kudharauliwa.

Hii ndiyo sababu Allah aliunganisha unyonge na umaskini.Unyonge uko nje, na umaskini uko ndani.Uso mnyenyekevu, moyo duni, na tamaa ya chini.Hii ni moja ya adhabu kali.Kwamba mtu anapoteza kiburi cha nafsi yake kabla ya kupoteza njia ya nguvu.Kwa hivyo, yeyote anayehifadhi kiburi cha moyo wake kwa Allah, na asiiuze kwa tamaa, hofu, au uchoyo, ana uwezo zaidi wa kujenga kiburi katika ukweli wake, na anastahili zaidi kuishi kwa heshima na kufa kwa heshima.

Kisha Qur’an inafichua mizizi ya kweli ya mwisho huu mchungu.

“Hayo ni kwa sababu walikuwa wakizikataa Aya za Allah na wakiwauwa Manabii.”

Shida haikuanza na ombi la vitunguu na dengu, lakini ilianza sana kabla ya hapo.Ilianza pale walipodharau maamrisho ya Allah, kisha wakawa na mazoea ya kuasi, kisha wakawa na mazoea ya kutotii, mpaka wakaishia kutenda maovu makubwa zaidi.Na hivyo ni dhambi;Usiishie hapo.Dhambi ya leo inaweza kuwa lango la dhambi ya kesho, na uangalizi mdogo unaweza kusababisha msururu mrefu wa kushuka.

Ndio maana Allah alihitimisha aya hiyo kwa kusema:

“Hayo ni kwa sababu waliasi na wakaasi.”

Ikiwa uasi unarudiwa, inakuwa asili, na uchokozi, ikiwa unaendelea, huwa njia.Hakuna anguko kubwa bila mwanzo wake kuwa makubaliano madogo ambayo mmiliki wake alidhani ni rahisi.

Aya ina ujumbe kwa kila muumini: Jihadharini na kudharau baraka ambayo umeizoea, na jihadhari na kufanya matamanio yako kuwa hukumu juu ya uchaguzi wa Allah kwako.Sio kila kitu ambacho roho inapenda ni nzuri, na sio kila kitu ambacho roho inatamani ni mbaya.Ni baraka inayomsumbua mtumishi leo. Ikiwa wema nyuma yake ungefunuliwa kwake, angelia kwa kushukuru, sio kwa kuchoka.

Upungufu mkubwa zaidi sio kwamba mtu anapoteza baadhi ya starehe za ulimwengu, lakini badala yake anapoteza uwezo wa kuona neema ya Allah katika kile kilicho mikononi mwake.

Labda moja ya mambo mazuri sana yanayounganisha aya hii na yale yaliyotangulia ni kwamba, wana wa Israeli walipolipuka kutoka kwenye jiwe, hawakutoa shukrani kwa baraka, bali walisonga mbele na kuomba baraka nyingine.Ni kana kwamba moyo ambao hauridhiki na Allah hauridhiki na chochote, na moyo ambao haujajawa na shukrani hauwezi kujazwa na ulimwengu wote.

Kisha Allah Mtukufu akasema: “Hakika wale walio amini na Mayahudi na Wakristo na Masabii – wanaomuamini Allah na Siku ya Mwisho na wakatenda mema, watapata ujira wao. Kwa Mola wao Mlezi, na hakuna khofu juu yao, wala hawahuzuniki. (Al-Baqarah: 62)

Baada ya surah kuwasilisha picha za mikengeuko na uasi wa Wana wa Israili, msikilizaji anaweza kudhania kuwa suala hilo ni mafungamano na watu maalum, au kwamba sifa na lawama zinahusu majina na nasaba.Aya hii ilikuja kuwarudisha watu wote kwenye mizani ambayo haibadiliki:

“Mwenye kumuamini Allah na Siku ya Mwisho na akatenda mema.”

Aya hii ni mojawapo ya aya pana zaidi katika Qur’an katika kubainisha mizani ya wokovu, lakini haieleweki hata kidogo kwa wale wanaoitoa nje ya muktadha wake. Bali, ni maelezo ya ukweli wa imani wakati ni kweli katika asili yake, kabla ya upotoshaji na uingizwaji, au baada yake ikiwa kurudi kwa ukweli kunapatikana katika uso wake.

يقول الله تعالى: ﴿إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَىٰ وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِمْلَّهِ وَالَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِمْالِّهِ وَالَّذِينَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ Mola wao Mlezi, na hakuna khofu juu yao, wala hawatahuzunika.

Asili ya aya hiyo ni kwamba Allah alitaja makundi ambayo yalipata umaarufu kwa majina yao katika historia ya kidini: Waumini, Mayahudi, Wakristo, na Masabi.

Ama “walioamini” hao ni watu wa imani ya kweli, ama walikuwa miongoni mwa waliomtangulia Mtume (Swalla Allaahu ‘alayhi wa aalihi wa sallam), kabla ya utume wake, ambao hawakubadilika, kama vile Hanafiyyah ya Ibrahim, na waliofuata njia ya tauhidi, au walikuwa ni Waumini wa umma huu baada ya utume wake, au walikuwa ni wale waliotoka katika mataifa yaliyotangulia ambao hawakuamini upotovu.

Kuhusu “waliokuwa Wayahudi,” wao ni Wayahudi, na waliitwa hivyo kwa sababu tofauti.Miongoni mwao ni kusema kwao: Tumeongoka kwako, maana yake tumegeuka na kurejea. Ikasemwa kwa sababu walitubu kutokana na kuabudu ndama, na ikasemwa kwa sababu waliiacha haki, na ikasemwa kwa sababu walihama wakati wa kusoma Taurati kwa kuiheshimu.

Kuhusu “Wakristo,” waliitwa hivyo kwa sababu wanafunzi walisema: Sisi ni wasaidizi wa Allah. Ilisemekana kwamba wao ni wa kijiji cha Nazareti, ambako Yesu, amani iwe juu yake, alishuka. Ilisemekana kwamba walijivunia kuunga mkono dini hiyo mwanzoni.

Kuhusu “Wasabia,” jina lao linatokana na “saba,” ambalo linamaanisha kutoka, kwa sababu walitoka dini moja hadi nyingine.Ukweli wao ulitofautiana;Ikasemwa: Enyi watu wa Kitabu, ikasemwa: Mfarakano baina ya Mayahudi na Manaswara, ikasemwa: Watu wanaoabudu Malaika na wanachukua kitu katika kila dini, na ikasemwa: Watu walioangamia.Wanachuoni walitofautiana katika hukumu zao kulingana na tofauti za hali zao katika zama zao.

Kisha inakuja aya inayoibua tatizo:

“Mwenye kumuamini Allah na Siku ya Mwisho na akatenda mema.”

Sio majina ambayo hufanya kazi, wala ushirika dhahiri ambao huokoa, lakini somo la ukweli wa imani: imani ya moyo Kwa Allah na siku ya mwisho, na tendo jema ambalo linathibitisha imani hii.

Kwa ajili hiyo, wafasiri wamekhitilafiana kuhusiana na maana ya Aya: Ikasemwa kwamba inamhusu aliyekuwa Muumini wa kweli kabla ya kufutwa na kupotoshwa, kutoka kwa mataifa yaliyotangulia au kutoka kwa watu wa asili, au kutoka kwa aliyewaamini Mitume na hakuwabadilisha, basi hao watapata malipo yao.Ilisemekana kuwa ni pamoja na wale kutoka katika kila umma ambao waliamini imani ya kweli kabla ya ujumbe wa Mtume (Swalla Allaahu ‘alayhi wa aalihi wa sallam) au waliomwamini kwa imani safi baada ya utume wake.

Pia ilisemwa: Kutajwa kwa madhehebu haya si kwa njia ya mapendekezo kamili, lakini badala yake ni kuonyesha kwamba wokovu haupatikani kwa jina na ushirika, bali kwa kufaulu kwa imani na matendo mema. Mwenye kuzifanikisha atapata malipo na usalama, na atakayezipoteza hatafaidika kwa jina wala nasaba.

Kisha Aya ikahitimisha kwa ahadi ya kina:

“Watapata ujira wao kwa Mola wao Mlezi,” kumaanisha thawabu iliyohifadhiwa na Allah ambayo haitapotea, “wala haitakuwa na khofu juu yao” katika mustakbali wao, “wala hawatahuzunika” kwa yale waliyoyakosa.

Sio tu mgawanyiko wa kihistoria wa mataifa, bali ni kanuni kuu ya kimungu: kwamba njia ya wokovu ni sawa katika uhalisia wake, hata kama majina na karne zinatofautiana, na kwamba Allah haangalii vyeo, ​​bali uhalisia wa imani ikiwa imetulia moyoni na kuthibitishwa kwa matendo.

Kwa hivyo, Aya inadhihirisha maana yake ya kina: inaharibu udanganyifu wa kutofautisha kwa uhusiano, na inamrudisha mwanadamu kwenye kiwango cha pekee kisichobadilika kwa wakati: imani ya kweli na matendo mema.

فليس السؤال: إلى أي أمة تنتمي?Wala: Una jina gani?Badala yake, swali ambalo maisha yote yanazunguka ni: Je, unaamini katika nini?Je, inafanyaje kazi?

Allah aliwataja Waumini, Mayahudi, Wakristo, na Wasabia, na kisha Hakufanya tofauti kati yao kwa majina, historia, au nasaba. Bali, Alileta tofauti kati ya imani ya kweli na matendo mema.Ni kana kwamba Aya hiyo inaondoa kutoka nyoyoni dhana zote za ushupavu wa kidini na utaifa unaoambatanishwa nayo, ili kuirejesha kwenye asili ya njia: uaminifu kwa Allah.

Mbingu haijui vyeo ambavyo watu hujisifu, bali inazijua nyoyo zilizoamini na matendo ya haki.

Hili ni somo kubwa;Mwanadamu kwa asili anapenda kustarehekea kuwa mali, na anadhani kuwa tu kuwa mali ya watu wa ukweli inatosha kwake.Lakini Allah hamkubali mtu yeyote anayetegemea ukoo, historia, kikundi, au mazingira aliyokulia.

Ni wanaume wangapi waliozaliwa katika nyumba ya haki wameangamia!Ni wanaume wangapi waliotoka katika mazingira yaliyo mbali na ukweli na kunusurika!Kwa sababu suala si mahali ulipozaliwa, bali jinsi ulivyoishi, na si kile ulichorithi, bali kile ulichoamini.

ولهذا لم يقل الله: “من انتسب إلى الحق”، بل قال: ﴿مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِح.

Imani ya kweli si wazo tu akilini, bali ni nuru inayobadilisha tabia na matokeo katika matendo mema.Kila imani ambayo athari yake haionekani kwenye viungo vya mwili ni imani isiyokamilika kiasi kwamba athari yake inapungua.

Moja ya uzuri wa Aya ni kwamba inaunganisha kuamini kwa Allah na kuamini Siku ya Mwisho.Kwa sababu anayemjua Allah anampenda na anamwogopa, na mwenye yakini na Akhera, basi njia yake imenyooka.Mwenye kusahau Akhera ataanguka kwa urahisi katika uzembe, na yule ambaye hayuko katika kumfuatilia Allah atapotoka kwa urahisi.

Ndiyo maana upotovu wa watu wengi unatokana na udhaifu wa mojawapo ya kanuni hizi mbili: udhaifu wa kumcha Allah, au udhaifu wa kukumbuka kusimama mbele zake.

Kisha inakuja bishara ambayo kila nafsi inataraji: “Na watapata ujira wao kwa Mola wao Mlezi.

Zingatia nyongeza hii kubwa: “pamoja na Mola wao.” Si mshahara uliopotea, wala neema iliyosahauliwa, wala kazi iliyopotea kwa siku nyingi. Kila rakaa, kila chozi, kila pambano la nafsi, na kila subira ya utiifu imehifadhiwa na Mola Mlezi wa walimwengu wote.

Wanaadamu wanaweza kusahau hisani yako, wakakadhibisha juhudi zako, na wakakudhania vibaya, lakini maadamu malipo yako kwa Allah hakuna kitu kinachoharibika.

Si hivyo tu, bali: “Na haitakuwa khofu juu yao, wala hawatahuzunika.”

Hofu ya wakati ujao inawaandama watu wa dunia hii, na huzuni juu ya yaliyopita inalemea mioyo yao. Ama watu wa imani ya kweli, Allah amewalinda na mambo yote mawili.

Hawaogopi watakachopewa, kwa sababu Allah yu pamoja nao, wala hawahuzuniki kwa yale yaliyopita, kwa sababu aliyo nayo Allah ni bora na yenye kudumu zaidi.

وهذه هي السعادة الحقيقية التي يبحث عنها الناس katika الأموال والمناصب والملذات فلا يجدونها?Utulivu wa moyo unaotokana na imani kwa Allah na uhakika wa kukutana Naye.

وفي الآية رسالة خفية لكل مسلم: لا تغتر بانتسابك ;Kama vile Uyahudi wao haukuwanufaisha Mayahudi walipojitenga na Mitume wao, na kama vile kushikamana kwa Wakristo kwa Yesu, amani iwe juu yake, hakujawanufaisha walipokengeuka kutoka kwenye ujumbe wake, vivyo hivyo kubeba jina la Uislamu tu hakumnufaishi mtu yeyote ikiwa atapuuza imani na kazi.

Mizani na Allah ni moja na haibadiliki: uaminifu wa imani, uadilifu wa kazi, na uthabiti katika wahyi ambao Allah aliteremsha kwa mitume wake.

Moja ya dalili kuu za uadilifu wa Allah katika aya hii ni kwamba Yeye halifadhilii taifa moja juu ya taifa jingine, au watu juu ya watu wengine. Badala yake, Yeye hufungua mlango wa wokovu kwa kila mtu ambaye ni wa kweli, anayeamini, na kufuata ukweli uliokuja kwake.Dini ya Allah si klabu iliyofungwa kwa jamii zote, bali ni njia iliyo wazi kwa mioyo ya kweli.

Inafaa kuiunganisha na Aya iliyotangulia; فبعد أن ذكر الله قومًا استبدلوا الذي هو أدنى بالذي هو خير, ذكر هنا الميزان الحقيقي للكرامة عنده، وكأن المعنم بسلم: إليه، بل بما تحمله في قلبك من إيمان، وما تترجمه في حياتك من عمل صالح.Ni wafuasi wangapi walioanguka, na wangapi wa wakweli waliokoka. Hili ni jambo tunaloliona wazi katika wakati wetu.Ni wangapi wapya waliosilimu waliojitoa, wakabaki imara, na wakakimbia katika njia ya Allah, na Waislamu wangapi waliishi katika Uislamu maisha yao yote, kisha wakarudi nyuma, wakakanusha, na kuritadi! Tunakimbilia kwa Allah kutoka kwa hali mbaya.

ثم يقول الله عز وجل: ﴿ وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَكُمْ وَرَفَعْنَا فَوْقَكُمُ الطُّورَ خُذُوا مِيثَاقَكُمۡ وَاذْكُرُوا مَا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ﴾ [ Al-Baqarah: 63]

Miongoni mwa mambo ya kustaajabisha sana ayah hii inateremsha ni kwamba Allah Mtukufu hakutosheka kuwapa Wana wa Israili Kitabu juu yao, na akachukua ahadi juu yao, na akachukua ahadi juu yao.onyo. Kwa sababu suala hilo halikuwa ukosefu wa ushahidi, bali ni tatizo la mioyo iliyokwepa kujitolea kila walipopata fursa.

“Na tulipochukua ahadi yako.”

Mkataba si ahadi ya kupita, bali ni agano zito, jukumu kubwa, na kazi inayojumuisha hesabu.Hivi ndivyo ilivyo kwa dini zote;Sio utamaduni tunaojifunza, wala habari tunazokariri, bali ni agano baina ya mja na Mola wake, ambalo linajumuisha kusikia, utii na kuitikia.

Kwa hiyo, jambo la hatari zaidi linalotokea kwenye moyo ni kwa dini kugeuka kutoka kwenye “agano” na kuwa “elimu.”Anajua mengi, anasoma sana, na anasikiliza sana, lakini hajisikii amefungwa na agano mbele za Allah.

Kisha fikiria ufahari wa eneo hilo: ﴿na tuliinua hatua juu yako﴾.

Ibn Abbas amesema: “Allah Mtukufu aliamrisha mlima kutoka katika milima ya Palestina ukang’olewa kutoka kwenye mizizi yake mpaka ukapanda juu ya vichwa vyao, hii ni kwa sababu Allah Mtukufu aliteremsha Taurati kwa Musa, amani iwe juu yake. amani iwe juu yake, na akang’oa mlima sawa na ukubwa wa jeshi lao, nao ukawa mapatano, na akaunyanyua juu ya vichwa vyao kama dari ya mtu, na akawaambia: Ikiwa nyinyi hamtaikubali Taurati, basi nitawaletea mlima huu juu yenu.

Mlima mkubwa unainuka juu ya vichwa vyao, na uweza wa Allah unawaonyesha ishara inayotikisa nyoyo zao, kisha amri inakuja mara baada yake:

“Chukueni kwa nguvu tuliyo kupeni.”

Ni kana kwamba Qur’an inataka kutufundisha kwamba wahyi hauchukuliwi nusunusu, wala haubebiwi kwa kusitasita, na maisha hayaishi kwayo kama uzoefu wa kupita.Lakini inachukuliwa kwa nguvu;Nguvu ya uamuzi, nguvu ya subira, nguvu ya mapambano, na nguvu ya uthabiti.

Ni watu wangapi wanaopenda dini, lakini usiishike kwa nguvu. Ni watu wangapi wanajua ukweli, lakini hawana nia ya kuufuata. Tatizo sio daima uwazi wa njia, lakini badala ya udhaifu wa kutembea ndani yake.

Allah hakusema: Soma tuliyokupa. Bali akasema: “Chukueni kwa nguvu tuliyo kupeni.”

Kwa sababu ufunuo haumtaki msomaji tu, bali unamtaka mchukuaji, na hautaki tu mkariri wa maandiko, bali mtekelezaji wa maana zake.

Ndiyo maana akafuata amri kwa kusema: “Na kumbukeni yaliyomo ndani yake.”

Yaani usifanye kitabu kuwa ni maneno yanayopita kwenye ndimi kisha yakatoweka maishani.Ikumbuke kwa kisomo, ikumbuke kwa kuelewa, na ikumbuke kwa vitendo.Ni vitabu vingapi vilivyokaririwa na kupoteza athari, na ni aya ngapi zilizosomwa na hazikufika masikio na nyoyo.

Ukumbusho unaokusudiwa hapa sio tu kuibua maneno, bali ni kuibua amri na makatazo, ahadi na vitisho, ili yabaki kuwepo katika harakati zote za wanadamu.

Na ni aya nzuri kwamba madhumuni ya sayansi sio sayansi yenyewe, lakini badala yake: naomba uwe mcha mungu………..

Elimu yoyote ambayo haizidishi uchamungu wa mwenye nayo imekosa lengo lake kuu.Kila kukariri hakuleti khofu, na kila somo haileti hatua, kwani kumetenganishwa na kusudi ambalo Allah aliviteremsha vitabu.

Qur’an haikuteremshwa ili kujaza kumbukumbu na habari, bali kuujaza moyo uchamungu.

Aya hiyo ina ujumbe mzito kwa watu wa Qur’ani hasa: Hatutakiwi tu kuishika Qur’ani mikononi mwetu, bali kubeba amri zake katika nafsi zetu.Hatuhitajiki tu kuwa na ujuzi zaidi, lakini pia kuwa msikivu zaidi.Jambo sio idadi ya mistari tunayosoma, bali ni idadi ya aya tunazojibu. Sio jinsi tunavyojua ukweli, lakini ni kiasi gani tunatathmini kutoka kwake.

Ndio maana waliotangulia waliichukulia kazi kuwa ni tunda la elimu, na wakaamini kwamba mwenye kuzidisha elimu lakini hakuizidisha kwa khofu, basi amezidisha uthibitisho dhidi yake.Tunamwomba Allah msamaha na afya njema.

Kuona mlima ulioinuliwa juu yao kunatukumbusha ukweli ambao watu wengi hupuuza: kwamba wahyi ni jambo kubwa, kwamba wajibu si jambo linaloweza kuepukika, na kwamba maagano baina ya mja na Mola wake sio maneno yanayosemwa kisha yakasahaulika.Anayetaka kunufaika na Kitabu cha Allah na ashike imara, akumbuke yaliyomo ndani yake, na afanye lengo lake kuwa la uchamungu, kwani hapo ndipo manufaa ya kweli ya wahyi huanzia, na hapo ndipo yanapo simama uhai wa nyoyo.

Pengine kiungo chenye ufasaha zaidi kati ya Aya hii na kilichokuja kabla yake ni kuwa Aya zilizotangulia ziliteremsha maradhi ya kufuata matamanio ya mtu na kuchukua nafasi ya chini na ya juu, basi Aya hii imekuja kuonesha tiba: Chukua tulicho kupeni kwa nguvu.Mataifa mara nyingi hupotea si kwa sababu hawajui ukweli, lakini kwa sababu hawaubebi kwa dhamira inayolingana na ukuu wake.Moyo hautajua ukweli wa nguvu hadi pale utakapokikumbatia kitabu hicho kwa nguvu!

Kisha Mtukufu Anasema: “Kisha mkageuka baada ya hayo. Na lau si fadhila ya Allah juu yenu na rehema yake, bila shaka mngeli kuwa miongoni mwa wenye khasara” [Al-Baqarah: 64]

Aya hii ni fupi ya maneno, lakini ni moja ya Aya kubwa katika kudhihirisha ukweli wa mwanadamu na kudhihirisha rehema ya Allah.

Baada ya ahadi iliyothibitishwa, baada ya mlima kuinuliwa juu ya vichwa vyao, na baada ya dalili zisizoacha nafasi ya shaka au kusitasita, ilitarajiwa kwamba wangebakia katika utiifu, wawe waongofu katika ahadi, na wataaibika mbele ya Mola wao Mlezi aliyewaonyesha Ishara zake kama alivyo waonyesha.

Lakini Qur’ani inatushangaza kwa kusema: “Kisha mkageuka baada ya hayo.”

“Kisha” hapa inabeba maana ya maajabu;Yaani, baada ya utangulizi huu wote, baada ya kauli hii yote, na baada ya vitisho na msisitizo huu wote, dhana ya madaraka na kuachwa ilitokea!

Ni kana kwamba Aya inatufundisha kwamba tatizo halisi si mara zote ukosefu wa ushahidi, bali ni uharibifu wa mapenzi.Ni watu wangapi wanaojua ukweli kisha wakauacha, na ni watu wangapi wanaona ishara wazi na kisha kufuata matamanio yao.

Ikiwa moyo hautaki uongofu, wingi wa uthibitisho hautoshi kwake.

Na zingatia kauli yake: “Ulichukua madaraka.”

Hakusema: Ulifanya makosa, au ulipungukiwa, bali uligeuka.Upatanisho ni wa kina zaidi kuliko kuanguka tu katika dhambi;Ni kukengeuka kutoka moyoni, kukengeuka kutoka katika njia, na kuacha agano lililowekwa juu yao.

Ndio maana uhalifu ulikuwa mkubwa, kwa sababu uvunjaji ulikuja baada ya elimu, kukengeuka kulikuja baada ya kauli, na kuasi kulikuja baada ya agano.

Hapa tukio kuu kabisa katika aya yote linajitokeza:

“Na lau si fadhila ya Allah juu yenu na rehema yake.”

Ni kana kwamba Sura, baada ya kuwasilisha mfululizo mrefu wa mikengeuko na dhambi, inataka kutukumbusha ukweli ambao haupaswi kupotea kutoka kwa mwamini: kwamba wokovu si tunda la matendo yetu pekee, bali ni tunda la neema ya Allah kwanza.

Mja anatii kwa neema ya Allah.Naye anatubu, asante Allah.Na imethibitishwa, shukrani kwa Allah.Naye atasamehewa, asante Allah.

Lau mtu akiachwa peke yake hata kwa kupepesa jicho, ataangamia.

Moyo umekengeuka mara ngapi kisha Allah akaurudisha?Ni mara ngapi wazo lilipotoka kisha Allah akaliongoza?Je, mguu uliteleza mara ngapi halafu Allah akaufunika?

Maisha yote ya Muumini yameegemezwa juu ya wema huu mkubwa unaomfuata licha ya mapungufu yake, humfunika licha ya dhambi zake, na humfungulia milango ya kurudi kila anapohama.

Ndio maana Allah Mtukufu hakusema: Ikiwa si kwa uadilifu wenu, au si kwa matendo yenu, au si kwa haki yenu.

Bali alisema: “Lau si fadhila ya Allah juu yenu na rehema yake.

Kwa sababu sifa ni kutoa asiyostahiki mja kutokana na kazi yake, na rehema ndiyo inayozuia adhabu anayostahiki kupewa.

Ni mara ngapi mtu anaishi kati ya mbawa hizi mbili bila kujua: neema inayoleta baraka, na rehema inayozuia kisasi.

Kisha inakuja hitimisho la kutisha: “Hakika nyinyi mtakuwa miongoni mwa waliokhasirika.”

Hakusema: Mtapoteza chochote katika dunia hii, au baadhi ya maslahi yenu, lakini badala yake: “Miongoni mwa waliokhasirika” kabisa.

Kwa sababu hasara kubwa zaidi si upotevu wa fedha, heshima, au cheo, bali ni hasara ya mtumishi mwenyewe mbele za Allah.

Allah amewaita watu wa Motoni kuwa ni khasara, na amewaita wale walionyimwa radhi zake kuwa ni khasara, kwa sababu kila hasara katika dunia inaweza kufidiwa isipokuwa hasara hii.

Aya ina somo kubwa kwa watu wa utiifu, elimu, na utetezi: Asidanganywe mtu na uimara wake, elimu yake, au wingi wa kazi yake.Wana wa Israeli walipewa agano, waliona ishara, wakashughulikiwa kwa wahyi, kisha wakachukua madaraka.

Nyoyo ziko baina ya vidole viwili vya Mwingi wa Rehema, na uthabiti ni zawadi ambayo haiwezi kumilikiwa, bali inaombwa na kutarajiwa.

Ndio maana moja ya dua za Mtume (Swalla Allaahu ´alayhi wa sallam) ilikuwa: “Ewe mwongofu wa nyoyo, uimarishe moyo wangu juu ya dini yako.”

Kadiri mja anavyoongezeka katika maarifa, ndivyo anavyohisi hitaji lake la neema ya Allah, na kadiri anavyotii, ndivyo anavyoogopa kwamba mafanikio yatanyimwa.

Aya hii inamfundisha muumini kuishi kati ya vitu viwili visivyoweza kutenganishwa: hofu ya mfululizo, na kutumaini rehema ya Allah.Hajisikii salama kutokana na udanganyifu wa Allah, wala hakati tamaa na rehema Yake. Badala yake, anamwendea kwa moyo uliovunjika, akijua kwamba wokovu wake wote baada ya Allah unategemea neema na rehema zake, Mwenyezi.

Mojawapo ya upatanifu wa kustaajabisha zaidi katika muktadha huu ni kwamba aya iliyotangulia ilihitimisha kwa kusema: “Huenda ukawa mwadilifu.” Kisha aya hii ikaja kuonyesha kwamba uchamungu wenyewe hautokei tu kwa kuwepo kwa amri na maagano, bali unahitaji neema ya Allah na rehema juu ya hayo.Si kila mtu anayeijua kweli atafanikiwa kuipata, lakini mwenye furaha ni yule ambaye kwa ajili yake Allah huunganisha ujuzi wa ukweli na msaada katika kuufuata.

Kisha Mtukufu Anasema: “Na mliwajua wale walio dhulumu miongoni mwenu siku ya Sabato, tukawaambia: ‘Kuweni manyani wadhalilishaji.’” [Al-Baqarah: 65]

Baada ya Allah kuwakumbusha ahadi walizozivunja, baraka walizozikataa, na kujisalimisha kulikotokea kwao, kulisogeza mbele ya hoja yenye kusimamisha hoja. Historia ya Wana wa Israili:

“Na kwa yakini mlikuwa mnawajua walio dhulumu miongoni mwenu siku ya Sabato.

Hakusema: Walifanya makosa, wala hawakupungukiwa. Bali Yeye alisema: “Wamepindukia mipaka.

Kwa sababu suala halikuwa tamaa ya kupita, wala kuteleza kwa ghafla, bali ni shambulio la mipaka ya Allah, na jaribio la kukwepa amri yake kwa makusudi.

Walikatazwa kuwinda siku ya Sabato, kwa hiyo walipaswa kutii amri ya Allah, iwe wanajua hekima yake au la.Lakini ikiwa nafsi zitashikamana na tamaa na hazitaki kuziacha, zinaanza kutafuta njia ambazo zitahifadhi uasi wao na kuondoa jina lake humo.

Basi wakaidanganya Sharia na hawakuikabili kwa uwazi.Waliweka nyavu siku ya Jumamosi, wakawakamata samaki kwenye mashimo na madimbwi, kisha wakawachukua siku ya Jumapili, na walifikiri kwamba kubadilisha umbo la kitendo hicho kungebadili ukweli wake.

Hapa pigo hatari ni dhahiri ambalo hurudiwa kila wakati: kwamba mtu anadhani kwamba anadanganya sheria ya Allah kwa hila na majina.

Ni watu wangapi waliokatazwa wamebadilishwa jina na kukubalika!Ni uwongo ngapi umejivika ukweli na kuonekana halali! Ni nafsi ngapi zimejiaminisha kuwa hazijamuasi Allah, ingawa zimebadilisha tu sura ya uasi, si uhalisia wake!

Allah haangalii majina ambayo watu huficha nyuma yake, lakini anaangalia ukweli ambao matendo yamejengwa juu yake.

Ndiyo maana uhalifu wao ulikuwa mkubwa kuliko uwindaji tu;Kwa sababu walichanganya kutotii na kudharau, na ukiukaji na kujaribu kukwepa amri ya Allah.

Ndio maana adhabu ilikuja kwa namna inayotikisa nyoyo:

﴿Tukawaambia: Kuweni manyani wadhalilishaji.

Amri moja kutoka kwa Mola Mlezi wa walimwengu wote, kwa hiyo wale waliokuwa wakifanya kiburi katika amri Yake na kuchezewa mipaka yake wangehama kutoka kwenye sura ya mwanadamu mtukufu kwenda kwenye sura ya nyani aliyefedheheka.

Ni adhabu iliyobeba maana kubwa;Kama vile walivyopotosha asili ya utii kwa njia ya udanganyifu, picha zao zilipotoshwa kama malipo ya upatano.

Na zingatia neno: “kupotea.”

Yaani wale waliofukuzwa, waliofukuzwa, waliodhalilishwa, na hawana utu wala hadhi.

Adhabu kubwa zaidi si maumivu ya kimwili, bali ni kwamba mja afukuzwe kutoka kwenye duara la hadhi ya kimungu, na kwamba aanguke kutoka mbele ya Allah kwa sababu ya kusisitiza kwake kutotii.

Aya ina somo la kutisha kwa kila mtu ambaye amezoea kukwepa amri za kisheria.Hatari si tu katika kuanguka dhambini, bali katika mtu kufikia hatua ambayo anajiaminisha kwamba kutotii ni utii, au hila hiyo inabatilisha hukumu, au kwamba kubadilisha maneno hubadili ukweli.

Wakati fulani Shetani hajali iwapo mtu ataikanusha hukumu hiyo kwa uwazi, bali inatosha kumfanya aikwepe mpaka aiondoe katika yaliyomo.

Ndio maana waliotangulia walikuwa wakiogopa zaidi hila kuliko kuogopa kwa dhahiri.Kwa sababu mtu atendaye dhambi anaweza kuungama dhambi yake na kutubu, huku mtu mwenye busara akifikiri kuwa anafanya mema, kumbe ni mpotovu.

Mwenye kutafakari muktadha wa Aya ataona kuwa Hadithi hii imekuja baada ya kutaja kukengeuka agano, kana kwamba ni picha ya kivitendo ya kuchukua madaraka hayo.Kuchukua madaraka sikuzote hakuanzi kwa kukataa ukweli waziwazi. Badala yake, inaweza kuanza kwa kujaribu kukwepa matokeo yake, na kisha kuendeleza katika kuendesha masharti yake, mpaka itamleta mtu kwenye adhabu ambayo hangeweza kufikiria.

Hadithi ina ujumbe kwa kila muumini: Allah anataka ujisalimishe kwa amri yake, sio kutafuta njia ya kutimiza matamanio yako huku ukidumisha jina la utii.Mtumishi mwaminifu anauliza: Allah anataka nini kutoka kwangu?Ama mtu mwenye matamanio anauliza: Vipi nitafanikisha ninachokitaka bila kubeba matokeo ya kukiuka?

Tofauti kati ya maswali mawili ni tofauti kati ya njia ya manabii na njia ya wapotovu.

Aya hii inatufundisha kwamba mipaka ya Allah haiwezi kudanganyika, kwamba hukumu hazibadilishwi kwa majina, na kwamba moja ya ishara kuu za moyo ulio sawa ni kwamba unasimama kwa amri ya Allah kwa utii, sio udanganyifu, ujanja, au kujifanya juu ya njia za kutoka.

Allah anajua udanganyifu wa macho na yale yanayofichwa na vifua, na anajua malengo ya kweli hata kama aina za vitendo zinabadilika.Ametakasika.

Na hivyo ndivyo Hadithi hii imekuja baada ya kauli ya Allah: “Kisha mkageuka baada ya hayo.” Ni kana kwamba Sura inaonyesha kwamba kugeuka kutoka kwa amri za Allah hakutokei kwa kukataliwa moja kwa moja kila wakati, lakini badala yake kunaweza kuwa kwa kuzikwepa na kutafuta njia za kuepuka mahitaji yao.Hii ndiyo sababu shambulio la siku ya Sabato lilikuwa mojawapo ya njia za hatari zaidi za kuchukua madaraka.Kwa sababu iliunganisha ukiukaji na madai ya kujitolea kwa wakati mmoja.Kwa hiyo tafakari.

Kisha Allah Mtukufu anasema: “Basi tukaifanya kuwa ni mfano kwa yaliyokuwa mbele yake na yaliyo nyuma yake, na mawaidha kwa wachamngu.” [Al-Baqarah: 66]

Baada ya Hadithi kufika kwenye tukio la kushambuliwa na adhabu kali, Qur’an inafichua madhumuni ya ndani zaidi kuliko kutaja tu tukio, ambalo ni kwamba adhabu si kisasi cha kufikirika, bali ni ujumbe unaoendelea kwa muda:

“Basi tukaifanya kuwa ni adhabu kwa yaliyokuwa kabla yake na yaliyokuwa nyuma yake.”

Kilichotokea kwa kijiji hicho haikuwa tukio lililofungwa wakati wake, lakini ikawa alama katika njia ya historia, ambayo athari zake zinaonekana na wale wanaokuja baada yake kama wale ambao walikuwa kabla ya kuiona.

“Adhabu” katika lugha ni adhabu inayokusudiwa kuzuia na kukemea, lakini Qur’ani inainua maana yake kwa kiwango kikubwa zaidi.Sio maumivu tu, bali ni somo ambalo athari zake zinaenea kumwambia kila mtu anayekuja baada yake: Njia ya uasi, haijalishi jinsi inavyoonekana kuwa siri au haki, inaishia katika kashfa na adhabu.

Kisha mduara unapanuka zaidi: “Na kile kinachokuja baada yake.”

Yaani haikufanywa kuwa ni mfano kwa walio hudhuria tu, bali pia kwa wale watakaokuja baada ya hayo mpaka Saa.Ni kana kwamba historia yote imekuwa shahidi wa tukio hili, na kila kizazi huisoma na kupokea ujumbe sawa kutoka kwayo: kwamba mipaka ya Allah sio mahali pa majaribio, na kwamba yeyote anayevunja amri za Allah lazima aache alama ambayo inawaogopesha wale walio baada yake.

Kwa hivyo, Hadithi inageuka kutoka kwa tukio katika kijiji hadi sheria katika mataifa.Kutotii kunaposisitizwa na kundi, hakuangamizwi peke yake, bali kunakuwa kielelezo kwa wengine, kana kwamba ni moto unaoonekana kutoka mbali kuwaonya wale wanaotembea njiani.

Lakini Qur’ani inavuta mazingatio ya makini ambayo si kila mtu anayaona: “Na mawaidha kwa watu wema.”

Sio mioyo yote iliyo sawa katika kupokea masomo.Wapo wanaoliona tukio na kulipuuza, wapo wanaoliona na kulikejeli, na wapo wanaoliona na kuwa mbali zaidi nalo.Ama watu wema, hao ndio ambao hakika huwageuza kuwa mafunzo, na adhabu kuwa ukumbusho, na historia kuwa uwongofu.

Moyo wa uchamungu hauhitaji kupitia majaribu ili kuzingatiwa. Badala yake, inatosha kwake kuona athari yake kwa wengine.Ni moyo ulio hai unaopokea ishara kabla ya msiba kufika.

Hii ni kauli sahihi ya asili ya mwongozo: si kila aya ni khutba kwa kila mtu, bali khutba inahitaji moyo ulioandaliwa, kama vile ardhi nzuri inavyohitaji maji ya angani.

Kwa hivyo, aya hii inachanganya maana mbili kuu: maana ya kuzuia kwa ujumla, ambayo inatisha kila mtu anayefikia habari, na maana ya elimu maalum, ambayo ni wale tu wanaomcha Allah wanaofaidika.

Kwa hivyo siri ya tofauti kati ya watu katika kuelewa ukweli inaonekana.Kila mtu hupitia tukio sawa, lakini athari zake kwenye mioyo hutofautiana kulingana na uchamungu au ukatili ndani yake.

Mwishoni mwa onyesho hili, maana ya ndani zaidi inabakia kuwepo: kwamba sheria za Allah miongoni mwa mataifa hazirudiwi bure, bali ni kubaki kuwa shahidi kwamba njia ya kiburi katika kutii amri za Allah haiishii isipokuwa katika hasara, na kwamba njia ya uchamungu ndiyo pekee inayomuokoa mmiliki wake asiwe kielelezo kwa wengine.

Mtu mwenye furaha ni yule anayejifunza kutoka kwa wengine kabla ya yeye mwenyewe kuchukuliwa kuwa mfano.

Kwa hivyo, Hadithi ya Sabato inahitimishwa mahali hapa, ili kwamba mnyororo uliounganishwa ubakie katika Sura: amri ya Allah, kisha uzembe, kisha udanganyifu, kisha adhabu, kisha somo hadi Siku ya Hukumu.

Kisha Allah Mtukufu anasema: Na Musa alipo waambia watu wake: Hakika Allah anakuamrisheni kuchinja ng’ombe. Wakasema: Je, unatufanya sisi kuwa ni maskhara? Akasema: Najikinga kwa Allah. Ili niwe miongoni mwa wajinga.” [Al-Baqarah: 67]

Mstari huu unakuja katika muktadha wa Hadithi ambayo haikuanza kutoka wakati mmoja, lakini kutoka kwa mkusanyiko mrefu wa kutokubaliana na tabia mbaya na ufunuo, hadi swali rahisi la kimungu lilipoingia shaka na pingamizi:

“Na Musa alipo waambia watu wake: Hakika Allah anakuamrisheni kuchinja ng’ombe.”

Ni wazi, haina utata, na hauhitaji mchepuko au utata.Lakini katika mizani ya mioyo iliyougua, haikuwa kazi tu, bali ikawa mahali pa kuingilia mjadala, na mtihani wa kiwango cha kukubali kwao utii.

Jibu la kwanza lilionyesha msukosuko wa ndani badala ya nje:

“Unatuchukulia kama dhihaka?”

Hawakuuliza juu ya hekima, wala hawakuuliza kwa adabu ufahamu. Bali, walichukua hatua ya kumshutumu Mtume mwenyewe kwa kusema kwamba maneno yake yalikuwa ni mada ya dhihaka!Hapa tofauti ya hila kati ya moyo unaotafuta ufahamu na moyo unaotafuta njia ya kutoka katika utii inaonekana.

Si pingamizi tu, bali ni kuteleza kwenye nafasi ya mazungumzo kwa ufunuo.Kwa maoni yao, amri ya Allah inageuka kutoka kwa mwongozo hadi kuwa upuuzi, na kutoka kwa wajibu hadi mada ya kejeli.

Hii ni moja ya magonjwa hatari zaidi ya moyo: kupoteza heshima mbele ya amri ya Allah. Ikiwa faradhi itashuka, basi hamuipokei kwa kufuata, lakini kwa kupinga, na ikiwa ufafanuzi utakuja, haupokei kwa kukubalika, lakini kwa tuhuma.

Hili linakuja jibu la kinabii kwa uthabiti na uungwana kabisa:

“Najikinga kwa Allah nisije nikawa miongoni mwa wajinga.”

Ni kana kwamba Musa, amani iwe juu yake, alikuwa akirudisha asili ya shutuma kwenye chanzo chake cha kweli.Ujinga hauko katika amri za Allah, wala katika maneno ya manabii, bali katika moyo unaofikiri kwamba ufunuo wa Allah ni jambo la kejeli au upuuzi.

Mjinga ndiye anayeweka vitu mahali pasipofaa.Anatuhumu ukweli wa uwongo, anadhani hekima ni dhihaka, na anaifanya hadhi ya utume kuwa kitu cha kulaumiwa.

Jibu hili lina kauli kuu: Kitu kikubwa zaidi kinacholinda nafasi ya ujumbe sio makosa, bali dhihaka.Mitume huwaweka watu mbali na mambo ya kipuuzi katika usemi na vitendo, kwa sababu wanawasiliana na Allah, na yeyote aliye kama hivyo haiwezekani kwake kuwa kitu cha kudhihakiwa au kuchezewa.

Kisha Aya inadhihirisha maumbile yanayojirudia miongoni mwa Wana wa Israili: si swali moja tu, bali ni mfululizo wa ukaidi na mabishano, mpaka kufuata likawa ndio chaguo la mwisho kwao, si la kwanza.

Ikiwa mioyo haijafunzwa kuwasilisha tangu mwanzo, kila jambo jipya linageuka kuwa eneo la majaribio na mjadala, badala ya kuwa somo la utii na utii.

Kwa hivyo, inaonekana kwamba tatizo halikuwa katika “amri ya ng’ombe” yenyewe, lakini badala yake katika njia ya ndani ya kupokea: Je, mtumishi anapokea amri ya Allah kama mtumishi anayejisalimisha, au kama mpinzani anayejadili?

Yeyote anayejiweka katika hali ya kupingana na wahyi, ufafanuzi wa kupita kiasi hautamnufaisha, kwa sababu tatizo si ukosefu wa ufahamu, bali ni ufisadi wa kukubalika.Kutafakari maana hizi na undani wa athari zake kwa nafsi na utendaji, basi asili ya kuitaja Surat Al-Baqarah, ni mahali pa kutafakari sana.

Kwa maneno ya Musa, amani iwe juu yake: “Najikinga kwa Allah nisije nikawa miongoni mwa wajinga,” elimu kwa taifa zima kwamba kuheshimu wahyi ni moja ya misingi ya dini, na kwamba mazungumzo yoyote yenye amri ya Allah yanapaswa kuegemezwa juu ya utukufu na utii, si kwa kejeli na upinzani, au mojawapo ya hayo.

Kwa hivyo, aya hii inageuka kuwa kanuni kubwa ya kielimu: Daraja ya kwanza ya upotofu sio kuliacha jambo, bali ni kupotosha jambo.Hatua ya kwanza ya wokovu si maswali mengi, bali ni tabia njema na Allah Mwenyezi.

Ni muktadha kabisa kwamba tukio hili limekuja baada ya kutaja mashambulizi yaliyotangulia, kana kwamba Sura inasawiri kuendelea kwa upotofu: kutoka kwa kuvunja agano, kuchukua, kukwepa, kukejeli wahyi wenyewe, mpaka nyoyo zinafikia kiwango ambacho hazioni katika amri ya Allah isipokuwa suala la utata, badala ya kuliona kuwa ni njia ya uongofu.

Kisha Allah Mtukufu anasema: “Wakasema: ‘Tuombee kwa Mola wako atufafanulie yeye ni nani.’ Akasema, ‘Anasema yeye ni ng’ombe, wala si mchunga, wala si bikira, mzee sana,’ basi fanyeni mnayoamrishwa” [Al-Baqarah: 68].

Qur’an inaendelea kufichua asili ya nyoyo ambazo hazitii tangu mwanzo, lakini badala yake zinakuwa mkaidi hatua kwa hatua, hatua baada ya hatua, mpaka uwazi unageuka kuwa utata kutokana na maombi duni na maswali mengi.

“Wakasema: ‘Tuombee kwa Mola wako Mlezi atufafanulie ni nini.

Amri ilitolewa kwanza rahisi sana: kuchinja ng’ombe.Ilitosha kwao kufuata na kumaliza.Lakini wakati hawakuanza kutii tangu wakati wa kwanza, walijifungua kwa maswali yasiyo na mwisho.

Ni mkabala wa moyo wenye kusitasita: hauridhiki na kauli ya kwanza, lakini badala yake huomba kauli baada ya kauli, sio tu kutafuta ufahamu, bali kukwepa kufuata.

Kwa hivyo, utii huanza kupungua, na roho ya wajibu huanza kunyauka, wakati wowote maswali yanapoingia ambayo hayakusudiwa kufikia ukweli, bali kuchelewesha kujisalimisha.

Jibu la kimungu lilikuja na ufafanuzi ulio wazi: “Yeye ni ng’ombe, si malisho wala bikira, katikati.”

Maelezo sahihi ambayo yanaondoa utata wote: Yeye si mzee na mzee na amekuwa dhaifu sana kufanya kazi, wala si kijana ambaye hajafikia umri wa manufaa, lakini badala yake yuko mahali fulani katikati.

Kwa maana hii, kuna dalili nzuri: kwamba wajibu wa kimungu hauhusishi ugumu, wala hakuna ugumu unaopita uwezo wetu, bali ni chaguo lenye usawaziko, linalotegemea hekima na kiasi.Hata Allah alipowaamuru kuchinja ng’ombe, aliwauliza tu ni nini kilichopo na cha wastani, kisichozidi au kigumu.

Lakini tatizo halikuwa ugumu wake, bali asili ya mapokezi yake.

Kisha inakuja sentensi yenye uamuzi inayofichua asili ya ugonjwa: “Basi fanyeni mnayoamrishwa.”

Ni kana kwamba hotuba ya Allah inawaambia: Acha maswali yasiyo na mwisho nyuma, na urejee kwenye kanuni uliyolazimishwa tangu mwanzo: kufuata.

Ni wito wazi wa kuacha mzunguko wa ukaidi, kwa sababu baadhi ya maswali hayazidishi ujuzi wa mtu, lakini badala yake huongeza zaidi mbali na hatua.

Hapa kanuni kuu inakuwa wazi: dini si mradi wa uchunguzi wa kudumu, bali ni mradi wa utii.Swali linapogeuka kutoka kwenye njia ya uelewa na kuwa njia ya kukwepa utekelezaji, inakuwa janga kwa mmiliki wake.

Yeyote anayetafakari muktadha huu ataona jinsi wana wa Israili hawakuanguka katika kosa mara moja, bali polepole: walianza kwa kupinga, kisha wakaomba ufafanuzi, kisha wakarudia swali hilo, mpaka yale ambayo yalikuwa mapana yalipunguzwa kwao, kutokana na tabia zao mbaya na jambo la kwanza.

Hii ni mojawapo ya sheria za Allah kuhusu waja Wake: kwamba yeyote ambaye hafanyi haraka kutii mara ya kwanza apate kujaribiwa vikali, si kwa sababu ya ugumu wa wajibu, lakini kwa sababu ya kuchelewa kwa kufuata.

Na katika kusema kwake: “Basi fanyeni mliyoamrishwa” ni elimu kwa taifa zima kwamba kigezo cha kunusurika si ufahamu mwingi, bali ni dhati ya utekelezaji.Ni watu wangapi walielewa mengi lakini hawakutenda, na ni watu wangapi walifanya kazi na yale waliyoelewa kwanza, na Allah alimbariki kwa hilo na kuongeza mwongozo wake.

Ni aya inayopanga upya uhusiano kati ya elimu na kazi: ujuzi bila kufuata hugeuka kuwa hoja dhidi ya mmiliki wake, na kufanya kazi kwa utii hugeuka kuwa njia ya yakini.

Kwa hivyo, Qur’an inaendelea kutoa picha ya moyo wenye kusitasita: kila unapotolewa ufafanuzi, ndivyo unavyozidi kuhoji, na kila unapofunguliwa mlango wa upana kwa ajili yake, hujiingiza kwenye dhiki, mpaka ukaidi unakuwa ni sababu ya utata, ijapokuwa amri katika asili yake iko wazi kabisa: “Fanyeni mnaloamrishwa.

Huenda moja ya mambo mazuri sana yanayoiunganisha Aya hii na yaliyokuja kabla yake ni pale Wana wa Israili waliposema: “Je, unatufanyia mzaha? walianza mfululizo wa maswali ambayo hayakuwa ombi la mwongozo, bali mtihani wa jambo hilo. Matokeo yake ni kwamba kila swali liliwaongeza zaidi kutoka kwa roho ya kufuata, badala ya kuwaleta karibu na utii.

Kisha Allah Mtukufu akasema: “Wakasema: ‘Tuombee kwa Mola wako Atupambanulie rangi yake.’ Akasema, ‘Hakika Yeye anasema, ‘Hakika huyu ni ndama wa manjano, mwenye rangi nzuri, anayependeza kwa wanaotazama.’” Al-Baqarah: 69.

Msururu wa maswali unaendelea, bila kutegemea ombi la mwongozo kama vile ulijengwa katika kurefusha njia ya kufuata, kana kwamba kadiri watu wanavyozidi kuwa finyu kwa kauli hiyo, ndivyo walivyozidi kujitafutia wembamba mwingine:

“Wakasema, ‘Tuombee kwa Mola wako atufafanulie ni rangi gani.’”

Lau wangetekeleza tangu mwanzo, wasingehitaji uendelezaji huu wa maswali unaorudiwa.Lakini ikiwa nafsi haisuluhishi jambo hilo yenyewe tangu wakati wa kwanza, inafungua milango isiyo na mwisho ya upendo kwa mmiliki wake, mpaka wazi inageuka kuwa ngumu, na rahisi kuwa ngumu.

Hapa kipengele cha hila kinaonekana katika Hadithi hii: ikiwa swali linapita zaidi ya hatua ya haja, inakuwa mzigo kwa muulizaji, sio njia ya ujuzi.Kadiri utiifu unavyocheleweshwa, ndivyo vikwazo vinavyozidi kuwa, na upeo unakuwa mwembamba, si kwa sababu wajibu wenyewe umebadilika, bali kwa sababu ni mioyo iliyochagua njia ya ukaidi.

Kisha jibu likaja: “Yeye ni ng’ombe wa manjano, mwenye rangi angavu.”

Ufafanuzi unaoongeza ufafanuzi, na kufichua uzuri katika uumbaji: njano kali, tupu, isiyo na wepesi wala iliyopotoshwa, bali ni rangi angavu inayovutia macho:

“Inawapendeza watazamao.”

Kwa maana hii, ni dalili nzuri kwamba uumbaji wote wa Allah umejengwa juu ya wema na uzuri, hata katika sehemu zinazofikiriwa kuwa ni amri za lazima tu.Ng’ombe sio tu njia ya kupima kufuata, lakini pia ni ishara ya uzuri na uzuri.

Lakini kinachoshangaza ni kwamba mrembo huyu hakuwa na uzuri wa kufuata ndani yao, bali alizidisha msisitizo wao wa kuuliza maswali.Ni kana kwamba moyo hauko safi kwa wahyi, hata mwonekano mzuri ndani yake hautafaidika.

Hapa inadhihirika Sunnah iliyothibiti: mwenye kuzama katika swali pasipo ulazima, jibu litakuwa gumu kwake, na mwenye kuchelewesha kutii, vizuizi vitaongezeka juu yake.Hapo mwanzo, jambo hilo lilikuwa rahisi na rahisi, lakini walilifanya kuwa gumu kwa kulirudia, mpaka kufuata ikawa vigumu zaidi kuliko ilivyokuwa, si kwa sababu ya wajibu yenyewe, lakini kwa sababu ya uharibifu wa mapokezi.

Aya inakuza kwa muumini uwezo wa kuchukua hatua.Asifanye maswali kuwa njia ya kutoroka kazini, na wala asiunganishe utiifu wake na maelezo asiyoyahitaji, kwani dini, katika asili yake, imejengwa juu ya uwazi na utiifu, sio juu ya utata na kusitasita.

Na katika kusema kwake: “Inawafurahisha wanaotazama” dokezo jingine;Allah Mwenyezi anavuta fikira kwenye ukweli kwamba neema inaweza kuwa nzuri katika hali yake rahisi, lakini kufaidika nayo si kwa wale wanaojishughulisha na kupinga badala ya kufuata.Uzuri katika vitu vilivyoumbwa haunufaishi moyo unaomwacha Muumba.

Kwa hivyo, Hadithi inakwenda hatua kwa hatua, ikidhihirisha kwamba asili ya kupotoka haikuwa ukosefu wa kauli, bali ni wingi wa ukaidi.Njia ya kufariji katika kazi sio kuuliza maswali mengi, lakini katika ukweli wa jibu:

“Basi fanya kile unachoamriwa.”

Moja ya mambo makubwa sana yanayoonekana katika muktadha huu ni kwamba kila ongezeko la swali liliendana na ongezeko la kizuizi, kana kwamba Sura inafundisha kwamba milango ya ukali hufunguliwa wakati mlango wa kufuata moja kwa moja unapofungwa, na kwamba kadiri moyo unavyosogea mbali na roho ya utiifu, ndivyo unavyozidi kuzuiliwa kutokana na hata maelezo yanayoruhusiwa.

Kwa hiyo, wale waliokuwa na inda walikuwa watu masikini zaidi katika maisha yao, na wanyonge zaidi katika ibada zao.Kwa sababu walijitwika mapenzi, na wakawazamisha katika utata na kina walichokikataza Hanifiy mvumilivu, basi wakayageuza yale aliyoyafanya Allah kuwa magumu, na aliyoyafanya rehema kuwa magumu.

Kisha Allah Mtukufu akasema: “Wakasema: “Tuombee kwa Mola wako Mlezi atufafanulie ni nini wao. Hakika ng’ombe wamefanana na sisi, na kwa hakika Allah akipenda tutaongoka.”[Al-Baqarah: 70]

Msururu wa maswali katika Hadithi ya ng’ombe unafikia kilele chake katika njia hiyo, bali ni kwa watu wanaotazama mahali hapa tena. kutokana na asili ya kufuata:

“Wakasema, ‘Tuombee kwa Mola wako Atubainishie ni nini.’”

Wakapita daraja la swali la kwanza, kisha la pili, kisha la tatu, mpaka suala hilo likawa ni mazoea kwao, si la lazima, na swali likageuka kutoka kwenye njia ya ubainifu na kuelekea kwenye njia ya kurefusha muda kabla ya utekelezaji.

Kisha wanahalalisha hili kwa kusema:

“Hakika ng’ombe ni sawa kwetu.”

Hapa asili ya nafsi inaonekana inapokengeuka kutoka kwa roho ya kujitolea;Yeye haoni waziwazi, lakini badala yake huona kufanana katika kila kitu.Tatizo si wingi wa ng’ombe, bali ni wingi wa kusitasita moyoni.Moyo thabiti huona njia, hata kama uwezekano ni mwingi, huku moyo unaositasita ukifanya makumi ya vizuizi kutokana na uwezekano mmoja.

Kufanana kwa kweli hakukuwa kwa ng’ombe, bali katika mapenzi yao.Nia inapokuwa dhaifu, kila kitu huwa cha kutiliwa shaka, na kinapokuwa na nguvu, hata mambo magumu huwa wazi.

Kisha inakuja sentensi inayodhihirisha mabaki ya nuru katika hotuba:

“Na hakika Allah akipenda tutaongoka.”

Ni neno ambalo juu ya uso wake limebeba matumaini ya uwongofu, lakini lilikuja kuchelewa baada ya mfululizo wa ukaidi.Lau ingekuwa hapo mwanzo, ingekuwa ni dhihirisho la utii na kunyenyekea, lakini hapa ni karibu na usemi wa kutokuwa na msaada baada ya uchovu wa kuuliza maswali mengi.

Kuna somo sahihi ndani yake: kutaja wosia peke yake haitoshi ikiwa hakuambatani na dhati ya mpango huo.Watu wengi huweka mwongozo kwa “Allah akipenda,” lakini hawachukui hatua hata moja kuelekea kutii.

Kwa hakika, mwongozo si neno au madai, bali ni njia inayofuatwa, na njia inapofuatwa kwa ikhlasi, mwenye nayo atapewa mafanikio ambayo hayawezekani kupatikana kwa kuuliza mara kwa mara.

Hivyo inaonekana katika onyesho hili kwamba baada ya watu kujifinya wenyewe yaliyo mapana, kilichobakia kwao ni kukiri kwamba walikuwa wanahitaji mwongozo, lakini baada ya kujitwisha msururu wa utata ambao haukuwa wa lazima tangu mwanzo.

Ni taswira ya moyo ambao haukushughulika vyema na amri ya kwanza, kwa hivyo kila amri baada ya kuwa nzito, na kila kauli kuwa nyembamba, mpaka utiifu mwishowe ukajaa hisia zilizoumbwa kwa mikono yao wenyewe, sio utawala wa Allah Mtukufu.

Kuna somo kubwa katika hili: Yeyote asiyechukua hatua ya kutii wakati njia ni nyepesi anaweza kupata tabu kwa kuiendea huku akiwa ameelemewa na vikwazo vya kujitengenezea mwenyewe.

Kwa hiyo, hatua hii ya Hadithi inaishia, na kuthibitisha ukweli mmoja: kwamba asili ya ugonjwa haikuwa katika ukosefu wa ufafanuzi, lakini katika kuchelewa kwa kufuata, na kwamba ikiwa moyo haukuamua msimamo wake tangu mwanzo, ulijiburuta juu ya matatizo zaidi kuliko ilivyohitaji.

Pengine kiungo chenye kubainisha zaidi kati ya Aya hii na kilichokuja kabla yake ni kwamba kila hatua ya swali ilikumbana na upungufu wa maelezo, mpaka wakaishia kukiri kufanana na kutoweza, kana kwamba Sura inasema: Ubainifu haupotei kutoka kwa maandiko, bali kutoka katika nyoyo zinapopoteza uamuzi wao na majibu ya mwanzo. Hapa ni pakiti kubwa ya kutafakari kwa aliyekuwa akitaraji rehema za Mola wake Mlezi, kwani siri yote ni katika kuitikia vyema bila ya kukwepa, kunyenyekea, wala hadaa.Kadiri uaminifu unavyokuwa mkubwa, ndivyo ushindi unavyokuwa mkubwa, na kadiri mashaka yanavyoongezeka, ndivyo dhulma na kunyimwa haki kunavyoongezeka.

Kisha Mtukufu Anasema: “Akasema, ‘Anasema yeye ni ndama asiyefunzwa kulima ardhi wala kumwagilia shamba, asiye na dosari, asiye na dosari.’” Wakasema: “Sasa. Umeleta ukweli. Basi wakaichinja, lakini hawakuweza kuifanya.”[Al-Baqarah: 71]

Hadithi inafikia wakati wa kukamilika kwa maelezo baada ya msururu mrefu wa maswali na ukaidi, kana kwamba hawakuwa wamefika al-Baqarah isipokuwa baada ya wao kujishughulisha wenyewe kile ambacho asili yake kilikuwa ni kipana:

﴿Akasema Hakika Yeye Anasema, “Yeye ni ndama asiye na lawama wala asiye na lawama ya kulima ardhi, wala asiye na lawama ya kulima ardhi.

Tamko hilo sasa limekamilika: Si ng’ombe anayefanya kazi, wala hafanyiwi kazi ya kulima na kumwagilia maji, bali ni msafi katika sifa zake, asiye na kasoro, mwenye rangi safi, asiye na mchanganyiko au alama inayokengeuka kutoka katika maelezo yake.

Kauli hii ina dalili nzuri: Allah hakuufanya mgawo huo kuwa mgumu ndani yake, bali alifanya kile kilichotakiwa kiwepo, lakini si cha kawaida au cha kitambo, ili aweze kupima uaminifu wa kufuata na si urahisi wa kuchagua.

Ni ng’ombe anayetofautishwa na sifa zake, kana kwamba huombwa mara moja na haurudiwi tena, sio kwa sababu kazi hiyo imekusudiwa kuwa ngumu, bali kwa sababu mioyo iliyochelewa kujibu inahitaji kupimwa waziwazi baada ya kuwa sababu ya utata.

Kisha inakuja wakati ambao unafichua kitendawili kikubwa zaidi:

“Wakasema, ‘Sasa umeleta ukweli.

Ni kana kwamba hawakutambua kwamba ukweli haukubadilika katika maneno ya Musa tangu mwanzo hadi mwisho, lakini kilichobadilika ni uelewa wao wa marehemu na kusisitiza kwao kuuliza maswali mengi.

Ukweli uliwajia waziwazi mara ya kwanza, lakini hawakuuamini mpaka ulipowaelemea kwa undani. Walifikiri kwamba ukweli hauwezi kuwa wa kweli isipokuwa ukipitia njia ya utata.

Hili ni mojawapo ya magonjwa ya ajabu ya moyo: kutokuhakikishiwa kwa uwazi, hata wakati mambo yanakuwa magumu, akisema: Sasa ukweli umejitokeza!

Halafu inakuja hitimisho ambalo lina muhtasari wa tukio zima:

“Basi wakaichinja, lakini karibu hawakuifanya.”

Kuzingatia haikuwa rahisi, si kwa sababu ya ugumu wa jambo hilo, bali kwa sababu ya uzito wa nafsi na wingi wa kukwepa.Walikaribia kuacha kufuata licha ya uwazi wa jambo hilo, kwa sababu ukaidi uliotangulia uchinjaji ulikuwa umemaliza moyo wao wa kujitolea.

Hapa kanuni kuu inaonekana: yeyote ambaye ni mwepesi katika kujibu mwanzoni, hatua inaweza kuwa mzigo kwake mwishoni, hata ikiwa inakuwa wazi na rahisi.

Si suala la uwezo, bali la moyo.Mwenye kuchelewesha utiifu mara moja hupata wasiwasi moyoni mwake kwa mara ya pili, kisha kusitasita hugeuka kuwa uzito, mpaka kitendo chenyewe kinakuwa na shinikizo la ndani ambalo yeye mwenyewe alilitengeneza kwa kulichelewesha.

Katika kusema kwao: “Sasa mmeleta ukweli” ni dalili kwamba watu wengi hawatambui ukweli mpaka upitie mitihani waliyojifanyia wenyewe, huku ukweli wenyewe ukiwa umedhamiriwa, na haubadiliki kwa idadi ya maswali au utata wa ombi.

Kwa hivyo, Hadithi ya ng’ombe inaishia kwa maana kuu kuu: kwamba asili ya shida haikuwa katika faradhi, lakini kwa njia ambayo faradhi ilipokelewa, na kwamba ikiwa utii umejengwa tangu mwanzo juu ya utii, ingekuwa rahisi zaidi, wazi zaidi, na karibu na kufuata, lakini ukaidi unapoingia moyoni, ugumu unageuka kuwa mzito, wazi na kuwa mzito.

Mojawapo ya mambo mazuri sana yanayoweza kueleweka kutokana na hitimisho la Hadithi ni kwamba kauli ya Allah Mtukufu: “Na karibu wakafanya hivyo” sio maelezo ya ugumu wa jambo hilo, bali ni maelezo ya hali ya kisaikolojia iliyojikusanya kupitia mfululizo wa pingamizi, na ikasemwa: “Na karibu wakafanya hivyo” kutokana na ukali wa msukosuko na tofauti zao ndani yake.

Abu Jaafar al-Tabari amesema baada ya kuzungumzia kauli katika kufasiri Aya: “Tafsiri sahihi kwa mujibu wetu ni kwamba watu walikuwa vigumu sana kufanya yale Aliyowaamrisha Allah katika suala la kuchinja ng’ombe, kwa sababu zote mbili: moja wapo ni bei yake ya juu, pamoja na tuliyotajwa hatari yake ndogo na thamani ndogo; na nyingine ni khofu ya kuswali kwa Allah na kuswali nafsi zao kwa kashfa kubwa ya Allah. Sala za Allah ziwe juu yake na wafuasi wake zidhihirike – kwa ajili ya muuaji wake.”

Kisha Allah Mtukufu anasema: “Na mlipo muuwa mtu na mkabishana juu yake, na Allah atayatoa yale mliyo kuwa mkiyaficha.” [Al-Baqarah: 72]

Aya baada ya Hadithi ya ng’ombe inarudi kwenye asili ya uhalifu ambayo ilikuwa sababu ya kazi hiyo, ili kufichua kwamba utata uliotokea katika swali haukuwa tofauti na uharibifu mkubwa zaidi wa tabia:

“Na mlipoiua nafsi na mkabishana juu yake.”

Yalikuwa ni mauaji, lakini hayakuishia kwenye hatua ya kitendo hicho. Bali ilifuatwa na hali ya migogoro na kutoelewana: kila upande ulijitutumua tuhuma hiyo, na kila upande ukawalaumu wengine, hadi ukweli ukachanganyikana na madai hayo, na uwajibikaji ukapotea baina ya kauli zinazokinzana.

Onyesho hili linadhihirisha asili ya nafsi inapoanguka katika dhambi: haitosheki na matendo, bali inajaribu kuizunguka kwa uzio wa kukanusha na kuhalalisha, kana kwamba inataka kufuta athari yake kwa maneno, ingawa ukweli unaweza kufutika tu kwa toba.

Kisha linakuja neno la maamuzi: “Na Allah atayatoa mliyo kuwa mkiyaficha.

Katika sentensi hii, sheria ya kimungu isiyobadilika imefunuliwa: kwamba kile kilichofichwa katika vifua vya watu hakibaki siri milele.Ukweli unaweza kucheleweshwa, na watu wanaweza kuchanganyikiwa juu ya kuuamua, lakini Allah Mtukufu huitoa kwa wakati Anaotaka, na kwa njia Anayotaka, mpaka kutokuwa na hatia ya tuhuma iwe wazi, na mkosaji awe wazi kutoka kwa mshtaki.

Hapa kuna uhusiano wa ajabu kati ya aya hii na Hadithi ya ng’ombe aliyetangulia.Uhalifu waliojaribu kuuficha ndio sababu ya amri ya kuchinja ng’ombe, kana kwamba Sura inafichua kwamba Allah hawekei hukumu bure, bali anaunganisha matukio pamoja, ili ukweli udhihirike kikamilifu.

Waliua nafsi, kisha wakatofautiana kuhusu muuaji wake, kwa hiyo agizo la kimungu lilikuwa njia ya kufichua kile walichojaribu kuficha, si tu hukumu ya kisheria iliyotengwa na ukweli.

Hii ni kauli sahihi: Allah anaweza kuwajaribu waja wake kwa kufichua yaliyomo ndani yao, si kwa kuwatesa hapo awali, bali ili kuonyesha uadilifu, kuthibitisha ushahidi, na kuondoa shutuma kutoka kwa wasio na hatia.

Fikiria usemi huu: “Kwa hivyo uligeuka huko.”

Hakusema: Mmehitilafiana tu, bali mlilindana, kana kwamba kila mmoja anajitetea kwa nguvu, katika tukio linaloakisi mkanganyiko wa dhamiri pale mtu anapojaribu kuepuka matokeo ya kitendo chake.

Lakini hata pambano hilo hudumu kwa muda gani, ahadi ya Allah inabaki: “Na Allah atayatoa mliyo kuwa mkiyaficha.”

Ukweli hauzikwi, na uwongo haujathibitishwa, hata kama kuonekana kwake kumecheleweshwa, kwa sababu Allah haruhusu damu ipotezwe, wala ukweli kufutwa, wala ukweli kufutwa kwa shinikizo la utata au wingi wa madai.

Hivyo basi, hekima ya kuiunganisha Aya hii na kisa cha ng’ombe inadhihirika: kwamba kile walichokifikiria kuwa ni kazi isiyoeleweka tu, kwa hakika ilikuwa ni njia ya kufichua uhalifu uliofichika, na kwamba kile kilichoonekana kwao kuwa ni kubana kazi hiyo, kimsingi, ni kusimamisha uadilifu na kudhihirisha ukweli.

Kuna somo kubwa katika hili: kwamba hukumu za Allah si amri zinazosomwa tu, bali zinaweza kuwa funguo za kufichua yale ambayo nyoyo huficha, na kudhihirisha kile ambacho ndimi zinakinga, mpaka uadilifu uthibitike kwa ukamilifu kabisa.

Ikiwa Allah anataka kitu, Anakifichua, hata kama watu wanakubali kukificha, na Akitaka kufichua ukweli, Hufanya miongoni mwa sababu zake mambo ambayo hayatokei akilini mwa mtu.

Ni katika muktadha kamilifu ambapo Sura inaunganisha dhambi na ufunuo wake, na shutuma na udhihirisho wa kutokuwa na hatia, ili kuthibitisha kwamba Allah hapotezi haki, na kwamba kile kilichozikwa katika giza la kufichika lazima kitolewe kwa nuru ya ukweli kwa wakati anaotaka, hata baada ya muda.

Kisha Allah Mtukufu anasema: “Tukasema: “Mpigeni kwa baadhi yake. Hivyo ndivyo Allah huwahuisha wafu na anakuonyesheni Ishara zake ili mpate kufahamu?” [Al-Baqarah: 73]

Kutoka kwa Al-Minhal ibn Amr, kutoka kwa Said bin Jubayr, kutoka kwa Ibn Abbas – kama katika Tafsir Ibn Kathir – amesema: “Wamiliki wa ng’ombe wa Wana wa Israili walimtafuta kwa muda wa miaka arubaini mpaka wakamkuta kwa mtu miongoni mwa ng’ombe wake, na wakamkataa, lakini wakamkataa. wakampa miliki kamili ya dinari, wakachinja, wakampiga, maana yake maiti, sehemu yake, akasimama, mashavu yake yakichuruzika damu [basi wakamuuliza] wakamwambia: Ni nani aliyekuuwa?

Baada ya mfululizo mrefu wa maswali na ukaidi, tukio linafikia wakati unaovuka mipaka ya sababu zilizozoeleka, na kufungua mlango wa nguvu za kimungu kwa upana:

“Basi tukasema, ‘Mpigeni kwa baadhi yake.

Ni jambo fupi, lakini linabeba ndani yake ubadilishaji kamili wa sheria za desturi.Mtu aliyeuawa, ambaye uhalifu wake ulifichwa, na ng’ombe, ambaye maelezo yake yalisisitizwa, kuchanganya kwa wakati mmoja kuwa sababu ya kufunua ukweli na kufufua wafu.

Sio tu maelezo ya tukio, bali ni mpito kutoka kwa ulimwengu wa usimamizi mdogo wa kibinadamu hadi ulimwengu wa nguvu kamili ya kimungu, ambapo sababu hugeuka kuwa njia ya kufichua hekima nyuma yao.

Kwa hiyo, mtu aliyekufa hurudishwa akiwa hai, si kwa uwezo wa wanadamu, wala kwa njia yoyote inayojulikana, bali kwa amri ya Allah pekee, ambaye kwake hakuna lisilowezekana.

“Hivyo ndivyo Allah huwahuisha wafu.”

Hapa mazungumzo yanatoka kwenye maelezo mahususi ya Hadithi hadi kwa ujumla wa mafundisho.Tukio waliloliona kwa macho yao wenyewe halikuwa suluhisho la kesi ya mauaji tu, bali ni dalili kubwa iliyowakumbusha juu ya ukweli wa ufufuo, na kwamba yeyote anayeihuisha nafsi baada ya kufa kwake katika dunia hii ana uwezo wa kuhuisha viumbe vyote baada ya kuangamizwa.

Ni makisio kutoka kwa yanayoonekana hadi yasiyoonekana, kutoka kwa ukweli hadi siku zijazo, na kutoka kwa Hadithi ya sehemu hadi ukweli wa ulimwengu wote.

Lakini Qur’ani haikutosheka na kuwasilisha muujiza, bali inadhihirisha makusudio yake:

“Na atakuonyesheni Ishara zake ili mpate kufahamu.

Lengo si kuangaza tu, bali kuamsha. Sio tu kuona tukio, lakini kusonga akili kuelewa umuhimu wake. Akili isiyozitafakari Aya inabaki kuwa mateka wa maana ya dhahiri, huku akili inayozitafakari inahama kutoka kulishuhudia tukio hilo hadi kumtambua Muumba wake.

Katika muktadha huu, hekima ya kina inadhihirika katika muktadha wa Hadithi: kwamba maelezo yote ya ukaidi wa swali hayakuwa bure katika simulizi, bali yalikuwa ni utangulizi wa kuonyesha wakati huu mkuu; Wakati wafu wanafufuliwa, muuaji anafichuliwa, na hoja ya uamuzi inawekwa dhidi ya watu.

Walichofikiri ni utata katika kazi, kwa hakika ilikuwa ni njia ya kufichua ukweli mkubwa zaidi, na kile walichofikiri ni ugumu wa kumtafuta ng’ombe, ilikuwa ni njia ya kudhihirisha moja ya ishara kuu za Allah.

Kwa hivyo, moja ya sheria za Allah imefunuliwa katika uumbaji Wake: kwamba kile ambacho watu wanakiona kuwa ukali kinaweza kuwa na rehema ndani yake, na kwamba kile mja anachokifikiria ni changamano kinaweza kuwa njia ya uhakika mkubwa zaidi.Jinsi inavyopendeza kuhakikishwa na hekima ya Mwingi wa Rehema.

Katika usemi wake: “Labda mtaelewa” inaonyesha kwamba tatizo halikuwa kutokuwepo kwa aya, bali ni kutokuwepo kwa akili yenye kufikiria.Akili ambayo haiathiriwi na Aya hainufaiki na wingi wao, na akili hai inatosha kwa muono mmoja kuongoka.

Ni wakati ambao hupanga upya dhana: muujiza haukuja tu kuthibitisha uwezo, lakini kuamsha moyo, na kumrudisha mwanadamu kwenye asili ya kazi yake: kufikiria, sio kupitisha matukio kama wanavyofanya wasiojali.

Hivyo ndivyo inavyoishia sehemu hii ya Hadithi, na imehama kutoka katika swali kuhusu ng’ombe, hadi kufichua uhalifu, na kuhuisha maiti, na kuamua moja ya misingi ya imani ya ufufuo.Ni kana kwamba Qur’an inasema: Njia ya uwongofu inaweza kuanza kwa kazi nyepesi, lakini inaishia kwa ukweli mkubwa zaidi ikiwa moyo una ikhlasi katika kupokea.

Moja ya mambo ya kustaajabisha sana yanayoonekana katika muktadha huu ni kwamba Hadithi hiyo haikuwa tu ya kuwajaribu wana wa Israeli kufuata, bali pia ilikuwa ni kuonyesha uwezo wa kiungu katika hali yake bora kabisa, ili suala hilo lipite nje ya mipaka yake ya sehemu ili kujenga uhakika wa jumla katika suala la ufufuo na maisha baada ya kifo.

Kisha Allah Mtukufu anasema kuhusu aliyesema: “Kisha nyoyo zenu zikawa ngumu baada ya hayo, zikawa kama mawe au ngumu zaidi. Miongoni mwao ni mito. Na miongoni mwao wapo wanaopasuka na kutoka kwao maji. Na miongoni mwao wapo wanaozama kwa kumcha Allah. Na Allah si mwenye kughafilika. Kwa mnayoyafanya” [Al-Baqarah: 74]

Mahali hapa, Sura inafikia katika kubainisha hali ya moyo unapojiepusha na athari ya wahyi, kwa hiyo Aya haziusogezi tena, wala miujiza huilainishia, wala baraka haziuamshi:

“Kisha nyoyo zenu zikawa ngumu baadaye. Ni hayo tu.

Neno “basi” hapa sio tu mpangilio wa matukio, lakini badala yake ni kitenganishi kati ya matukio mawili yanayopingana: mandhari ya ishara zinazofuatana, miujiza iliyofanywa upya, na ufunuo wa ukweli, kisha mandhari ya moyo ambayo imekuwa na nguvu zaidi. Kana kwamba kila kitu kilichotokea hapo awali hakikuwa na athari yoyote juu yake, kana kwamba historia yote ilipita bila yeye kusonga mbele.

Kisha inakuja taswira ya Qur’an inayoondoa maana kutoka katika ulimwengu wa mukhtasari na kuingia katika ulimwengu wa hisia:

﴿Wao ni kama mawe, au magumu zaidi.﴾.

Sio ukatili wa kawaida, lakini ukatili unaopimwa na mzizi wa ugumu katika asili: jiwe.

Kisha kauli inaongezwa: Kwa hakika, inaweza kuwa kali zaidi.Hapa utukufu wa usemi wa Qur’an unadhihirika katika kudhihirisha ukweli bila ya kuridhika.Nyoyo ambazo zilishughulikiwa kwa wahyi, ziliona miujiza, na ishara zenye uzoefu, zikawa, katika baadhi ya hali zao, chini ya vitu visivyo na uhai katika hali ya kuhisiwa kwao kuathiriwa.

Lakini Qur’an haiishii kwenye hatua ya mfanano, bali inageuza mizani ili kudhihirisha kitendawili cha ajabu:

“Na miongoni mwa mawe yapo yale yanayobubujika mito.”

Jiwe linalotumika kama methali ya ukatili linaweza kuwa laini kuliko moyo ambao hakuna wema unaotoka.Katika maumbile, vitu visivyo na uhai vinageuzwa kuwa chanzo cha uhai, ambapo mito hutiririka, ikinywesha ardhi na kuhuisha wafu, huku moyo mgumu ukiwa umefungwa na haufuriki kwa elimu, rehema, au mwongozo.

Kisha taswira inahamia kwenye daraja nyingine:

﴿Na kuna baadhi yao wanaopasuka na kutoka kwao maji.

Jiwe hupasuka, na maji hutoka ndani yake.Picha inayobeba maana ya kuvunjika ambayo inageuka kuwa maisha.Ni kana kwamba ufa hapa si udhaifu, bali ni mlango wa rehema.Wakati moyo mgumu unabaki mzima kwa nje, umekufa ndani, na hakuna kinachotoka ndani yake.

Kisha inakuja picha yenye ufasaha zaidi:

﴿Na hakika miongoni mwao wapo wanaoteremka kwa kumcha Allah﴾.

Jiwe huanguka kutoka urefu, sio tu kutoka kwa shinikizo la asili, lakini kutoka kwa hofu ya Allah.Ikiwa katika baadhi ya udhihirisho wake vitu visivyo hai vinatoka kwenye unyenyekevu, basi vipi kuhusu moyo ambao uliumbwa ili kumjua Allah, lakini hausogei au kulainika?

Na hapa picha inageuka juu chini: ukatili wa kweli haupo kwenye jiwe, lakini ndani ya moyo ambao umepoteza uwezo wa kuathiriwa, umepoteza hofu yake, kiasi kwamba imekuwa chini ya mwitikio kuliko kitu chenyewe kisicho hai.

Ni kitendawili kinachokusudiwa kukemea fahamu: kwamba kile mtu anachofikiri ni ukatili kimaumbile kinaweza kubeba ndani yake uhai, harakati na woga, huku moyo wake ndio umefikia kiwango cha kudumaa kisichoweza kufikiwa na jiwe.

Kisha tukio linafungwa kwa tishio tulivu lakini lenye ufanisi:

“Na Allah si mwenye kughafilika na mnayoyafanya.”

Suala sio tu maelezo ya hali ya moyo, bali ni ufuatiliaji sahihi wa kimungu wa kila athari ya kudumaa huku.Moyo ulio mgumu hauepuki ujuzi wa Allah, wala hauepuki kuwajibika Kwake, hata kama thawabu itachelewa.

Katika muktadha huu, hekima kubwa inadhihirika: kwamba ugumu wa moyo si hali ya kihisia tu, bali ni matokeo ya mrundikano wa kukengeuka baada ya elimu, kujiepusha na Aya, na ukaidi baada ya kubainisha.Hii ndiyo sababu ilikuja mwishoni mwa mfululizo mrefu wa nafasi ambazo hazikuzalisha ulaini ndani yao, lakini badala yake zilizifanya kuwa kali zaidi.

Moja ya mambo mazito ambayo yamesemwa katika suala hili ni yale ambayo baadhi ya wanavyuoni, akiwemo Ibn al-Qayyim, wamebainisha, kwamba Allah hakuishia kuzifananisha nyoyo na mawe, bali amependelea vijiwe juu yake kwa njia nyingi: jiwe linaweza kufurika maji, likapasuka na likawa na manufaa, au likaanguka kwa sababu ya kumcha Allah, lakini moyo mgumu wa haya yote.

Kwa hivyo, taswira hiyo inabadilika kutoka kwenye taswira ya balagha na kuwa katika kipimo sahihi kinachofichua misimamo ya mioyo katika maisha: moyo ulio hai ambao wema hububujika, moyo unaopasuka na kunufaika, moyo mnyenyekevu unaohisi dhaifu, na moyo unaosimama bila uhai, hakuna athari, na hakuna matumaini ndani yake isipokuwa kwa Allah Mtukufu kuuhuisha.

Ni aya ambayo haielezi tu yaliyopita, bali inaweka kiwango cha kudumu: kwamba thamani ya moyo haiko katika uimara wake, bali katika uwezo wake wa kuathiriwa na ukweli, na kwamba maisha makubwa zaidi kwa moyo ni kubaki kwenye hatari ya kuvunjika mikononi mwa Allah.

Jambo la hatari zaidi ambalo muumini anapaswa kulilinda linabaki: ugumu wa moyo!

Hivyo ndivyo inavyoishia safari hii ya kutafakari aya za robo ya nne ya Surat Al-Baqarah, ikiwa ni mnyororo mmoja ulioshikamana unaodhihirisha asili za nyoyo zinapoteremshwa kwa wahyi.

Tukio lilianza kutoka jiwe hadi jiwe!Katika mlolongo mkubwa, wa ajabu!

Kwa baraka iliyoonekana jangwani, Musa alipoomba maji kwa ajili ya watu wake, uhai ulibubujika kutoka kwenye jiwe gumu kwa ajili yao, na maji yalitenganishwa na chemchemi kumi na mbili, kana kwamba rehema ingetenganishwa kulingana na ukubwa wa tofauti zao.Kisha wakaambiwa: “Kuleni na kunyweni katika riziki ya Allah, wala msieneze katika ardhi mkieneza ufisadi. Na ilikuwa ni Neema imeambatanishwa na onyo, na neema inaambatana na mipaka isiyoweza kuvuka.

Lakini moyo usiojua shukurani upesi hufadhaika na baraka yenyewe, kwa hiyo hubadilisha kilicho duni kwa kilicho bora zaidi, na huchagua kile kilichozoeleka kwa ardhi badala ya riziki ya mbinguni, hivyo unyonge umeandikwa juu yake, na huwa ni ghadhabu kutoka kwa Allah, si kwa sababu chakula kimebadilika, bali kwa sababu ni moyo ambao umepotoka kutoka kwenye kipimo cha kushukuru. Yeyote anayelinganisha vituo vya shukurani na kiburi, atanyimwa heshima na wema.

Kisha wanateremshiwa Aya, unyanyuliwa mlima juu yao, na ahadi imechukuliwa kwao, na wanageuka baada ya hayo, kana kwamba nyoyo hazijashikwa na uchamungu kutoka ndani, na milima isingewanufaisha lau wangeinuliwa juu yao.

Kisha matukio yanafuata: shambulio la Sabato, hila baada ya hila, na mfano unaofanywa kuwa ni adhabu kwa yaliyo mbele yake na yaliyo nyuma yake, ili kwamba historia isiwe habari tu, bali ni shahidi wa sheria ambazo hazibadiliki: kwamba kukwepa amri ya Allah si hila wala si wokovu, na kwamba kuvunja mipaka yake hakuishii wakati huo.

Kisha ikaja Hadithi ya ng’ombe, sio tu kuwa ni hukmu ya kifiqhi, bali ni kudhihirisha asili ya nafsi inapojaribiwa: jinsi jambo lililo dhahiri linavyogeuka na kuwa maswali makubwa yasiyo na mwisho, na jinsi kufuata kunabadilishwa na hoja, na utiifu kwa kuahirisha, mpaka ardhi iwafinyulie kwa kile ilichoitanua, kwa sababu nyoyo hazikutaka kuinamia.

Na kila walipochelewesha hatua, maelezo yalipungua kwa hatua, mpaka wakaishia na maelezo sahihi ya ng’ombe ambaye hawakukosa ujuzi wake, bali walikosa nia ya kutenda tangu mwanzo.

Kisha jinai iliyokuwa asili ya Hadithi inadhihirika: “Na mlipoiua nafsi na mkageuka ndani yake,” basi ukweli waliojaribu kuuzika unadhihirika, na yale waliyoyaficha yanadhihirika, kwa sababu Allah haachi damu iliyopotea, wala haki iliyofichika, wala uhalifu uliofichika milele.Hii ni faraja kwa watu wa haki na kulipiza kisasi!

Kisha hutokea muujiza unaovuka mipaka ya Hadithi: maiti anapigwa na ng’ombe fulani na akahuishwa, ili mzozo utatuliwe, na ukatangazwa mmoja wa misingi ya imani: “Hivi ndivyo Allah huwahuisha wafu.” Kana kwamba Hadithi nzima ilikuwa njia ya kuamsha nyoyo kutoka kwa kifo kingine kisichoonekana.

Lakini kitendawili kikubwa kinakuja baada ya yote hayo: “Kisha mioyo yenu ikawa migumu baada ya hayo,” kana kwamba Aya zote zilizotangulia hazikuacha alama yoyote katika moyo, mpaka ikawa ngumu kuliko jiwe.Hata hivyo, jiwe lenyewe halikuachwa bila uhai. Mito inabubujika kutoka kwenye mawe, na inapasuka na maji yakatoka ndani yake, na wanazama kwa kumcha Allah. Ama moyo ukiwa mgumu unaweza kufungwa bila kurudi isipokuwa Allah ataufungua kwa rehema yake.

Hapa ukweli wa mwisho unaoendesha muktadha huu wote unadhihirika: kwamba suala si upungufu wa Aya, wala udhaifu wa kauli, wala utata wa wajibu, bali ni upokezi wa moyo wenyewe.

Kwa moyo ulio hai, ushahidi mmoja unatosha kuongoka, na kwa moyo unaougua husomewa Aya, lakini huongezeka kwa umbali tu, na kwa moyo mgumu, miujiza hupita, na inazidi kuwa ngumu.

Kwa hiyo mja anaelewa kwamba jambo kubwa zaidi linalohitajika kwake si tu wingi wa ujuzi, bali pia mapokezi ya busara;Kupokea amri ya Allah kama mja huipokea mikononi mwa bwana wake: bila hoja ambayo huondoa utii nje ya maana yake, bila kuchelewa ambayo huharibu roho yake, na bila kupinga ambayo huzima nuru yake.

Sura hii haituelezi tu historia ya taifa lililopita, bali inatudhihirishia sifa za moyo katika kila zama: jinsi inavyoanza kwa neema, kisha ikashughulishwa nayo, kisha ikabishana na wahyi, kisha ikakwepa jambo, kisha ikaomba ufafanuzi baada ya kubainisha, mpaka itakapokuja haki kwa uwazi, husema: Sasa nimeleta haki!

Baina ya mwanzo wa robo na mwisho wake ni ujumbe mmoja unaorudiwa kwa namna tofauti: kwamba uwongofu si wingi wa habari, bali ni uaminifu katika kunyenyekea, na kwamba uwokovu hauko katika kuuliza maswali mengi, bali katika kufuata vyema, na kwamba ikiwa moyo hauko salama tangu mwanzo wa njia, unaweza kupotea katika undani wa njia hadi mwisho wake.

Umebarikiwa moyo unaposikia, “Tunasikia na kutii,” baada ya hapo hauhitaji maswali mengi wala mabishano marefu. Bali inajua ya kwamba ipo ahadi baina yake na Mola wake Mlezi ambayo haitokani na ufahamu peke yake, bali ni juu ya kunyenyekea kwanza, kisha ufahamu huja kuwa ni mwendelezo wake.Allah ana hekima na amri, na sifa njema na shukrani ni za Allah. Allah ametuongoza kwenye maneno na matendo bora.

Kwa kumalizia, tunamuomba Allah Mtukufu atujaalie tuliyoyasema na kuyasikia kuwa ni hoja kwa ajili yetu na sio dhidi yetu, na atunufaishe na aliyotufundisha, na atufundishe yale yatakayotufaa, na atuzidishie elimu, mwongozo na uadilifu.

Kisha, rehema za Allah na amani zimshukie mja wako na Mtume Muhammad ﷺ, imam wa wachamungu, na bwana wa wa mwanzo na wa mwisho, ambaye alifikisha ujumbe, akatimiza amana, akausia umma, kupitia kwake Allah aliondoa huzuni, na akapigana kwa Allah kama anavyopaswa kupigana mpaka uhakika umjie.

Ee Allah, uwe radhi na maswahaba zake wote.Na kuhusu Mama wa Waumini, na kuhusu Muhajirina na Ansari, na kuhusu watu wa Badr na watu wa Ahadi ya Ridwan, na watu wa Muutah, na wale waliokwenda katika mashambulizi ya Mtume (Swalla Allaahu ‘alayhi wa aalihi wa sallam) na misafara yake… na kuhusu watu wengine wa Badr na watu wa Ahadi ya Ridwan, na watu wa Muutah, na waliokwenda katika uvamizi wa Mtume (Swalla Allaahu ‘alayhi wa aalihi wa sallam) na misafara yake… jihadi. Allah awawie radhi na awaridhie, na atukusanye pamoja nao katika Pepo za neema.

Dua yetu ya mwisho ni kwamba sifa njema ni za Allah, Mola Mlezi wa walimwengu wote.

Sambaza makala hii:

Makala husika